Intervistë me autorin e njohur turk: Fatih Buhara Benzek
Intervistoi: Fatijona Bajraj
F.Bajraj: Kariyerinize nasıl başladınız, özellikle edebiyatla ne zaman ilgilenmeye başladınız?
(Na flisni pak për fillet e karrierës suaj, kur keni filluar të merreni pikërisht me letërsi?)
F.Benzek: Efendim, 80’lerin başlarında “merhaba” demiş bu kuş olup konulası, bir gün uçulası bu yalan vehim dolu dünyaya… İlkokul sıralarında iken annem “oğlum ben Ankara’ya gidiyorum, Ameliyat olmaya” derdi. Her yaz annemin “ameliyat mevsimi” gibiydi. Tabii ben o yaşlarda ameliyatın ne olduğunu henüz anlamış değildim. Ama her yaz annemi ölecek sanırdım. Çünkü annem yorgundu. Onu yoranlar vardı. Onların yüzünden hasta olduğunu sanırdım. Dolayısıyla anne telaşı beni hep hüzünlü tuttu. Hiç çalışkan bir öğrenci değildim. Notlarım ilkokulda bile kötüydü. Annemin iyi olacağını bilsem notlarım iyi olurdu ama kelimeler şarkılar çok dikkatimi çekerdi. Hatta 30 sene sonra bulduğum ilkokul defterime şöyle bir şey yazmışım “kelimelerin kalbimde hayat bulduğuna inanıyorum”. Artık ne yaşamışsam o yaşta bilmiyorum ama böyle bir cümle kurmuşum. Ders kitaplarında iki satırı ezberleyemez iken iki dörtlük şiiri bir çırpıda okuyup ezberlerdim. Babam eski Türkçe dediğimiz divan şiirlerinden beyitler okurdu, dikkatimi çekerdi. O vakittir kelimelere ve şiire olan ilgim başlamıştır diyebilirim.
(Në fillim të viteve ’80 i kam thënë “mirë se të gjeta” kësaj bote të mbushur me iluzione e mashtrime, në të cilën njeriu do të donte të shndërrohej në zog e të fluturonte larg një ditë… Kur isha ende në bankat e shkollës fillore, nëna më thoshte: “Biri im, po shkoj në Ankara për t’u operuar.” Çdo verë ishte si një “stinë operacioni” për nënën time. Sigurisht, në atë moshë nuk e kuptoja çfarë ishte operacioni. Por çdo verë mendoja se nëna do të vdiste, sepse ajo ishte shumë e lodhur. Kishte njerëz që e lodhnin. Mendoja se ishte sëmurë prej tyre. Për këtë arsye, ankthi për nënën më mbante gjithmonë i trishtuar. Nuk isha kurrë një nxënës i zellshëm. Notat e mia ishin të dobëta edhe në shkollën fillore. Mendoja se po të dija që nëna ime do të shërohej, edhe notat e mia do të ishin më të mira. Por fjalët dhe këngët më tërhiqnin shumë. Madje, pas tridhjetë vitesh, në fletoren time të shkollës fillore gjeta të shkruar këtë fjali: “Besoj se fjalët marrin jetë në zemrën time.” Nuk e di çfarë kisha përjetuar në atë moshë që e kam shkruar një fjali të tillë, por kështu kisha thënë. Ndërsa nuk mund të mësoja përmendësh dy rreshta nga librat e mësimit, mund të lexoja e të mësoja menjëherë një poezi me dy katrena. Babai im lexonte bejte nga poezia klasike turke, ajo që e quajmë “turqishtja e vjetër”, dhe kjo më tërhiqte vëmendjen. Që nga ajo kohë, mund të them se ka filluar dashuria ime për fjalët dhe poezinë.)
F.Bajraj: Neden tam olarak şiir?
(Pse bash poezia?)
F.Benzek: Sualinizi anlıyorum ama tam olarak şiir değil. Şiir insanı tam etmez, şiir insanın eksik yanlarının farkına varmasıdır diyebilirim. İnsan zaten eksiktir, yarımdır. Hiçbir zaman tam, tamam olamaz. Ama kabire girince işte o zaman her şey tamam olur, olacaktır. Ayrıca şair sözü de yarımdır, eksiktir. Şair olanı bilerek ya da bilmeyerek eksik yazar, gizler ya da olmak istediğini yazar. Ama şiir kadar uzun lafın kısasında en etkili, estetik ve kısa olan başka bir ifade biçimi bilmiyorum. Ve unutmayın en doğru eksiksiz yalansız tertemiz yazan Allah’tır. Onun yazgısı, emirleri ne uludur ne yücedir. Ben de lafı uzatmayayım: Şair şiiri ile kendini ve okuyanlarını Allah’a döndürmüyorsa, Allah ve resulünü hatırlatmıyorsa artık şiir o şiir değildir kanaatindeyim. Evet, şiir hikmettir, şiir muhabbettir, şiir derinliktir, şiir kalbi fikri ruhi derinliğin farkına varıp ve o derinliğin içinden başını kaldırıp da hayatına ve kendisine seslenmektir. İnsanın kalbinde hayatında terakki oluşturmuyorsa, bir yerden alıp bir yere götürmüyorsa o şiir değildir. Şimdi şiir kime göre neye göre hangi şiir? Her okuma yazma bilen Türkçe bilen alsın kalemine de yazsın o zaman. Ne yazacak? Olmaz! Tabii şiirin de bir karakteri, bir derinliği vardır. Malumunuz şairliğin, bir okulu, mektebi de yoktur. Bunu hayat yetiştirir, insanın kalbinin içinden çıkan bir şeydir bu. İstidat dolması gerekir. Ben hayatımın hiçbir noktasında, çocukluğumda dahi ben şair olacağım demedim. Kendi kendine gelişen bir şeydi bu. Onun için şiir olmadan da olur. Ama yineliyorum şiir, insanın derdini en çarpıcı, en estetik şekilde ifade etme sanatıdır. Bizim kadim medeniyetimiz de kendisini hep şiirle ifade etmiştir. Uzun lafın kısasıdır demiştik. Bazen iki satır iki cümle insanı kendinden alır, derdi özetler. Misal veriyorum şu an:
kudretinden verdi balı, / bahanesi oldu arı.
Bakın nasip de iman da inanç da girdi işin içine. Kısmet ve rızık da girdi. Allah’ın adetullah’ı girdi. İki satırla işi özetleyebilir şiir. Bunun için de derin bir kalbe gönle sahip olmak lazım. Şu da var bu sualde çok gelir: Etkilendiğiniz, şair, şiir falan vesaire gibi. Benim yok. Olmasını da pek istemem. Çünkü şunu isterim; benim şiirlerimi de okuyan insanlar altına Fatih Buhara yazmayayım, Bu Fatih Buhara’nın kalemidir desinler. Bunu isterim ben çünkü ayrı bir karakteri, derinliği, ruhu olsun isterim. Adını altına yazmadan “bu Fatih Buhara’nın, onun kalemine benziyor” demek… Onun dışında başkalarını çok okursan, çok dinlersen onun etkisinde kalırsın. Onun gibi yazmaya başlarsın ister istemez. Dolayısıyla çok fazla şairi dinlememeye çalışırım.
Ayrıca herkes şiir yazar yazamaz onu konuştuk. Şiirin bir karakteri olması lazım. İnsanda bir tekâmül üzeri olması lazım. Nasıl ki bir insan sosyal, duygusal bir varlıktır. Tekâmül üzere yaşamalıdır. Olması gereken budur. Dolayısıyla şiir de böyle olmalıdır. Şimdi benim şiirlerime de insanlar baktığı zaman beni en çok bu şiirlerle tanıdılar, özellikle “Mehlika” şiiriyle “Rozalina”, “olena”, efendim “müjgân” gibi şiirler. Hani bu da leylada mevla bulma serüveni vardır. Ben ona pek katılmam. Aşk tektir ikileten biziz derim hep. Ama toplumu da çağın insanlarını da tanıdığımı düşünerek ben bu şiirlerde tanındım. Ama bu şiirlerimden ziyade benim “Allah yapar”, “Görünmüyor Şeyhim”, “Ankebut’un elleri” adlı şiirlerim var. Keşke bunları okusalar, bunlarla daha çok bilselerdi. Ama tabii bizim toplum böyle biraz duygusal romantik bir toplum olduğu için gençlerin daha çok dikkatini çekiyor. Pişman mıyım? Asla değilim. Zaten zaman geçtikten sonra da artık şiir de insanı yoruyor. Seni artık terk etmeye başlıyor. Çünkü yazıyorsun çiziyorsun olmuyor. Daha önce belirttiğim üzere; ya olduğunu yazar, onu da eksik yazar ya da olmak istediği gibi yazar. Hep bir kavuşma, hep bir kalbin arzusuyla ilgili bir şeydir. Şimdi şu da olmaz: çiçekler, böcekler, arılar, hava… Böyle şiir de olmaz. Maalesef ki şiir acıdır. Acıyı sevmek tabirini kullanmak istemiyorum ama acı olmadan da üzgün olmadan hasret olmadan da olmaz. Şiir bir şeye benzemez. Dediğim gibi eskisi kadar farkındaysanız çok şiir karalamıyoruz. Şimdi artık bir şeyler yetmiyor. Kalbinin arzusunu kelimeler karşılamıyor artık. Artık içime dönme vakti, yaşamak vakti diyorsun. Yine yukarda belirttiğim üzere ölüm var. Ölümü hatırlatan, dünya hayatından sonraki ölümde, ahiret hayatında bana faydası olacak şeyler yazıp çizmek isterim. Çünkü şiir anlık bir şeydir o an okursunuz etkilenirsiniz. O an birine âşık olmuşumdur. Bir ayrılık acısı çekersiniz o şiire denk gelirsiniz okursunuz. Ama bize daha ulvi, daha yüksek şeyler lazım. Ben de artık onların peşindeyim. Buna da muvaffak olamıyoruz kalbimin arzusu, bir türlü olmuyor. Okuyanlar, dinleyenler de bize dua etsinler inşallah o kalbimizin arzusuna kavuşalım diyorum.
Şunu da duyar gibiyim. Nasıl şair olunur, nasıl sağlam şiir yazılır?… Çok affedersiniz bunu ben hep söylerim: Hayatı şu üçgen içerisinde olan adamdan hiçbir şey olmaz. Şair değil hiçbir şey olmaz zaten. Hayat gayesi yemek yemek, (çok affedersiniz) helaya gitmek oradan da yatıp uyumaksa bu adamdan bir şey olmaz. Bu adam hiçbir derinliğe ulaşamaz. Şiir, edebiyat hayatın içindedir. Hayatı yaşayan insan, insanların kalemi kuvvetli olur. Bir derdi olur bir ifadesi olur oraya katma değer oluşturur. Hatta devletin de diyebiliriz ikbaline bir şeyler yazabilir ve istikamet verebilir. Bu her alanda olabilir. Mutlaka edebi olacak bir şey de değildir. Siyaside, politikte kalem oynatılabilir. Ama bunu edep çerçevesi içerisinde, edebi olarak da bunu kaleme alabilir. Tabii dediğim gibi hayatı yatıp uyuyup yemek içmekten ibaret zannetmeyen insanlar buna muvaffak olabilir.
(E kuptoj pyetjen tuaj, por nuk është plotësisht poezi. Poezia nuk e bën njeriun të plotë; mund të them se poezia është vetëdijësimi i njeriut për mungesat e tij. Njeriu, në thelb, është i mangët, është gjysmë. Ai kurrë nuk mund të jetë plotësisht i tëri, i përkryer. Vetëm kur hyn në varr, atëherë çdo gjë përfundon dhe bëhet e plotë.
Po ashtu, edhe fjala e poetit është e paplotë, e cunguar. Poeti, me vetëdije ose pa vetëdije, e shkruan të paplotën, fsheh diçka, ose shkruan atë që do të ishte. Por, përveç poezisë, nuk njoh një formë tjetër shprehjeje që të jetë kaq e fuqishme, estetike dhe përmbledhëse në pak fjalë.
Dhe mos harroni: ai që shkruan më drejt, më plotësisht, pa gënjeshtra dhe në mënyrën më të pastër, është Zoti. Sa të mëdha e të larta janë shkrimet, urdhrat dhe caktimet e Tij!
Të mos e zgjas shumë: nëse poeti me poezinë e tij nuk e kthen veten dhe lexuesin kah Zoti, nëse nuk e kujton Zotin dhe të Dërguarin e Tij, atëherë ajo nuk është më poezi, sipas mendimit tim.
Po, poezia është urtësi, është dashuri, është thellësi. Poezia është të kuptosh thellësinë e zemrës, të mendjes dhe të shpirtit, dhe nga ajo thellësi të ngresh kokën, t’i flasësh jetës dhe vetes. Nëse nuk krijon përparim në zemrën dhe jetën e njeriut, nëse nuk e çon nga një vend në një tjetër, ajo nuk është poezi.
Tani, poezia sipas kujt dhe çfarë është poezi? Atëherë, le të marrë çdo njeri që di të lexojë e të shkruajë turqisht, le të marrë lapsin dhe të shkruajë. Çfarë do të shkruajë? Jo, nuk mundet! Sigurisht që edhe poezia ka karakterin dhe thellësinë e saj. Siç e dini, poezia nuk ka as shkollë, as institucion që ta mësojë. Jetën është ajo që e mëson. Poezia është diçka që del nga zemra e njeriut, kërkon dhunti të lindura.
Në asnjë moment të jetës sime, as në fëmijëri, nuk kam thënë: “Do të bëhem poet.” Ishte diçka që zhvillohej vetvetiu. Prandaj, po, mund të jetohet edhe pa poezi. Por e përsëris: poezia është arti për të shprehur dhimbjen dhe shqetësimin njerëzor në mënyrën më goditëse dhe më estetike.
Qytetërimi ynë i lashtë gjithmonë e ka shprehur veten përmes poezisë. Siç thashë, poezia është “përmbledhja e fjalës së gjatë”. Nganjëherë dy rreshta, dy fjali mund të të rrëmbejnë, të përmbledhin gjithë dhembjen. Për shembull:
“Nga fuqia e Tij doli mjalti, / bleta u bë vetëm shkak.”
Ja ku hyn fati, besimi, dashuria, përkushtimi, edhe ligjet e Zotit. Poezia mund ta përmbledhë gjithë këtë në dy rreshta. Por për këtë duhet një zemër e thellë, një shpirt i gjallë.
Shpesh më pyesin: “Nga cili poet je ndikuar?” Nuk kam asnjë të tillë, dhe nuk dua të kem. Sepse dua që kur njerëzit lexojnë poezitë e mia, të mos shohin nën to emrin “Fatih Buhara”, por të thonë: “Kjo është dora e Fatih Buharas.” Dua që të ketë një karakter të veçantë, një thellësi, një shpirt që njihet pa firmë. Nëse lexon shumë poetë, dëgjon shumë të tjerë, pa dashur fillon të shkruash si ata. Prandaj përpiqem të mos dëgjoj shumë poetë.
Gjithashtu, jo kushdo mund të shkruajë poezi. Ajo duhet të ketë karakter. Njeriu duhet të jetë në rrugën e përparimit shpirtëror. Siç është njeriu qenie shoqërore dhe emocionale, duhet të jetojë në zhvillim të vazhdueshëm. Kështu duhet të jetë edhe poezia.
Kur njerëzit i shikojnë poezitë e mia, më njohin më shumë përmes atyre si “Mehlika”, “Rozalina”, “Olena”, “Müjgân”… Por në të vërtetë, poezitë që do të doja të njiheshin më shumë janë “Allah yapar” (Zoti bën), “Görünmüyor Şeyhim” (Nuk shihet, o Shejh im) dhe “Ankebut’un elleri” (Duart e Merimangës). Do të doja të më njihnin më shumë përmes tyre. Por shoqëria jonë është paksa romantike, ndaj rinia tërhiqet më shumë nga poezitë e dashurisë. A jam penduar? Kurrsesi. Por me kalimin e kohës, edhe poezia fillon të lodhë njeriun. Të lë ngadalë. Sepse shkruan, përpiqesh, por nuk ndodh. Siç e thashë më herët: poeti ose shkruan atë që është, por e shkruan mangët, ose shkruan atë që do të ishte. Poezia është gjithnjë e lidhur me dëshirën e zemrës për t’u bashkuar me diçka që mungon.
Por nuk mund të jetë vetëm për “lule, bletë, ajër” ajo nuk është poezi. Fatkeqësisht, poezia është dhimbje. Nuk dua të them “ta duash dhimbjen”, por pa dhimbje, pa mall, pa mungesë, nuk ka poezi. Poezia nuk i ngjan asgjëje tjetër. Siç e vini re, sot nuk shkruajmë më aq shumë poezi. Tashmë fjalët nuk mjaftojnë, nuk përmbushin më dëshirat e zemrës. Arrin një pikë ku thua: “Tani është koha të kthehem brenda vetes, të jetoj.”
Dhe siç përmenda më lart, ekziston vdekja. Dua të shkruaj gjëra që do të më shërbejnë në jetën pas vdekjes, në botën e amshuar. Sepse poezia është momentale e lexon, preket zemra, ndoshta je dashuruar, ndoshta i lënduar, dhe ajo poezi të përfshin. Por ne kemi nevojë për gjëra më të larta, më të shenjta. Tash jam në kërkim të tyre, edhe pse ende nuk po ia dal. Lexuesit e dëgjuesit le të luten për mua, që Zoti të më çojë drejt dëshirës së zemrës sime.
E di që do pyesni: “Si bëhet dikush poet, si shkruhet një poezi e fortë?” më falni, por gjithmonë e them: nga një njeri jeta e të cilit kalon brenda trekëndëshit të ha, të shkojë në nevojtore e të flejë, nuk bëhet as poet, asgjë tjetër. Një njeri që jeton vetëm për këto nuk arrin asnjë thellësi. Poezia dhe letërsia janë brenda jetës. Ai që e jeton jetën, ka edhe fjalën e fortë. Ka një dhimbje, një përvojë, një shprehje e shndërron në vlerë. Madje mund të shkruajë edhe për të mirën e shtetit, të kombit, t’i japë drejtim. Dhe kjo mund të ndodhë në çdo fushë politike, shoqërore, shpirtërore për aq kohë sa shkruhet me edep, me mirësjellje dhe dinjitet.
Por, siç thashë, vetëm ata që nuk e shohin jetën si “ngrënie, gjumë e rehat”, vetëm ata që e shijojnë thellësinë e jetës, mund të arrijnë në këtë nivel.)
F.Bajraj: Kariyerinizin zirvesine ulaştığınızı düşünüyor musunuz?
(A mendoni se keni arritur kulmin e karrierës suaj?)
F.Benzek: Bırakın kariyerimin neresinde olduğumu, hayatımın neresinde olduğunu bilmeyen biri olarak kariyerimin neresinde olduğumu bilmem düşünülemez. Hiç öyle bir kaygım, endişem, bir amacım olmadı. Kendime şu hedef ve kariyer belirlemedim, şuraya geleceğim demedim. Ben biraz zuhuratla, “el-an” derler, vakti zamanında yaşamaya çalışan birisiyim. Yani kendisine bir kariyer planı yapanları da görüyoruz. Biraz da eleştiri de yapmak gerekir. Şimdi ben de bu toplumun içerisindeyim, hatta bu aralar sessiz olarak yaşıyorum, şiiri zaten ne zamandır yazmıyorum? Ama seyrediyorum. Bakıyorum nasıl şiir, şair, güzel şiir sağlam etkileyici (gerçi etkili şiir olsun diye öyle niyet olmaz da) derdi ne kadar sağlamsa, ne kadar derinse sözleri de o kadar derin olur, etkili olur ayrı mesele. Ama seyrettiğim zaman, kendisini edebiyatçı, şair olarak vasıflandıran insanlara bakıyorum. Şaşırıyorum gerçekten. Toplumumuzda bazı faaliyetleri inceliyorum, adamın iki satır şiiri yok! Şiir yarışmasında jüri oluyor! Nasıl oluyor bu? Şiir okumakla şair olmak başka bir şeydir. Bir insan güzel şiir okuyabilir. Ama bunu bir şiir yarışmasında şiir değerlendirmesi için jüri yapamazsınız. Veyahut edebiyat söyleşilerinde çok affedersiniz, memlekette adam kalmamış gibi Türk toplumuna bu coğrafyada yurt dışından bir insanı getirip de bir hanımefendiyi Türk edebiyatını konuşturamazsınız. Olmaz. Benimle aynı duyguları paylaşmayan benimle aynı tarihi yaşamayan, aynı acıyı tatmayan, aynı mutluluğu tatmayan, aynı hedef ve gayede aynı inançta olmayan gitsin kendi memleketinde konuşsun kardeşim! Maalesef bunları da görüyoruz. Yine bir özeleştiri: Şaşkınlıkla izliyorum. Yani bir edebiyat söyleşisi oluyor delikanlı şairmiş ve kısa şortla gelmiş insanların karşısına. Öbür hanımefendiye bakıyorsun… O da, absürt. Benim kimsenin kılığında kıyafetinde işim yok. Kim ne yaparsa yapsın onu konuşmuyorum ama bu edebiyat işi bizim edebiyat düşünce geleneğimizin, İslam düşünce geleneğimizin, Türk dünyasının (artık adını siz koyun) bir haysiyeti vardır, bir ciddiyeti vardır. Orada insanlarla artık ne yazmış ne çizmiş bilmiyorum. Eseri nedir bilmiyorum ama sonuçta tarihten şuradan buradan bahsedecek, tarihi mirastan bahsedecek. Sen de mirasın emanetçisi olacaksan o şortla oraya çıkamazsın yani. Bence edebiyat edeple başlar, yani edebi edepli olacaksınız. Bunda korktuğum şey ne? Oraya gelen izleyiciler de hanımefendi kardeşim, delikanlı kardeşim bakıyor böyle şortla şair olunabiliniyor. Ya da böyle farklı farklı elbiselerle ya da yabancı bir ülkeden biri gelip de öyle bacak bacak üstüne atıp da yapılabiliyormuş. Bunlar olmaz olmamalı. Tabii başka faktörler oluşuyor bazen. Biz de bu işin içine girince gördük. Bu iş ciddi bir iştir. Sen bugün bir söz söylersin, 10 sene sonra birisinin önüne çıkar. Onunla amel eder, onunla hayatına yön verir. Ama onun bunun referansıyla hadi şu da gitsin, bu da gitsin de diyerek bu iş olmaz ve tutunamaz barınamazlar. Böyleleri en fazla bir kere jüri olur, en fazla bir kere söyleşiye gider ama hiç kimseye bir şey vermez. Belli bir olgunluk lazım. Ben demiyorum biz olduk, yandık, piştik diye. Yanmadık, ama çiğ adamı tanırız. Olmadık ama ham adamı biliriz. Çünkü biz de oradan geçtik. Artık 40 yaşımızı geçmişiz biz de… Kariyer dediğimiz şey benim için çok önemli bir şey değil. İnsanlar beni sokakta görüyor, Instagram’dan ya da televizyondan izliyor. Bana bir şiirin mısrasını soruyor, tanışmak, fotoğraf çekmek istiyor. Nasıl Şair şiirini arıyorsa okuyucusunu da arar, kaliteli insanı arar. O bir kişi bile tanısa gelse bir şey sorsa bu bize yetiyor açıkçası. Dolayısıyla ciddi olmak lazım, sağlam olmak lazım, karakterli olmak lazım. Bu toplumun bu milletin bu dinin esaslı insanları olması lazım. Erkek hanımefendi hiç fark etmez. Bunu yapıyorsanız toplumuna, ailesine, etrafına hizmet edecek. Sana bakan güzelleşecek. Sen güzel olmaz isen kimseyi güzelleştiremezsin. Kimseye istikamet veremezsin. Evet bu göz ardı edilemez. Bu devlete bu millete bu topluma şairler yön vermiş. Bazen yer etmiş bazen meth etmiş. Şairler ve şiir topluma yön vermesiyle muktedirdir. Müthiş bir belagat vardır bunun içerisinde. Dediğim gibi her eline kalem alıp da böyle yazan da zaten tesiri de olmuyor. Dolayısıyla benim kariyer noktasında hiç öyle planım yok. Nerede olduğumu da bilmiyorum nereye gideceğini de bilmiyorum. Diyorum ki “Ya Rabbi beni hayra vesile et, söze tesir ver, kelimeye tesir ver.” İnsanlar “ya çok güzel yazmış” demesin de “hay Allah razı olsun ya ömrüne bereket versin” öyle desinler. Güzel bir söz vardır:
“Müşteri olmadan gelip geçene gel al demeyle aldıramazsın.
Boşuna uğraşma hakkın suyun dibi delik kaba dolduramazsın.”
Bu da bizim bir yaramız, bir derdimiz. Bunu niçin söylüyorum; şiir de edebiyat da birbirinden doğan şeyler bunlar. Önce insan müşteri olacak. Topluma baktığınız zaman kim neye müşteri herkes görüyor. Şuan çok affedersiniz, sadece göbeğini sallamaktan başka bir meziyeti olmayan bir adamın 16 milyon takipçisi varsa bunu oturup bir düşünmek lazım. Bu zafiyet kimde? Vücudunu sergilemekten başka hiçbir şey yapmayan dans etmekten başka hiçbir şey yapmayan hiçbir kabiliyeti, derinliği olmayan insanı milyonlarca insan takip ediyorsa, hayranı oluyorsa bizim sessiz sedasız kalmamız gayet normaldir. Ya da bir futbol takımına deli gibi aşık olunuyorsa onunla yatıp onunla kalkılıyorsa bu yaptığımız çok normaldir. Şiir ve edebiyat seçkin insanların seçilmiş insanların işidir diye düşünüyorum.
(Lëreni mënjanë se në ç’pikë të karrierës sime jam; si mund të di në ç’pikë të karrierës ndodhem, kur as vetë nuk e di saktësisht në cilën pikë të jetës jam? Kurrë nuk kam pasur një shqetësim, një frikë apo një synim të tillë. Nuk i kam vënë vetes asnjë objektiv, as nuk kam thënë “do të arrij këtu”. Unë jam një njeri që jeton paksa spontanisht, siç thonë “el-an” — në çastin e vet, në kohën e vet. Po, shoh edhe njerëz që i bëjnë vetes plane karriere dhe duhet bërë pak kritikë. Edhe unë jam pjesë e këtij shoqërimi; madje tani po jetoj më në heshtje. Prej kohësh nuk shkruaj më poezi, vetëm vëzhgoj. Shikoj, mendoj: sa më i fortë e më i thellë të jetë halli, dhimbja e poetit, aq më të thella e më të fuqishme janë edhe fjalët e tij. Por, kur i vërej disa që e quajnë veten poetë ose letrarë, mbetem i habitur.
Vështroj disa veprimtari në shoqërinë tonë njeriu nuk ka shkruar as dy vargje, por është bërë anëtar jurie në garë poetike! Si është e mundur kjo? Të lexosh poezi dhe të jesh poet janë dy gjëra krejt të ndryshme. Njeriu mund të lexojë bukur një poezi, por nuk mund të gjykojë poezitë e të tjerëve në një konkurs. Po ashtu, në disa takime letrare, më falni, por nuk ka mbetur njeri në vend që të ftojmë dikë nga jashtë vendit për të folur për letërsinë turke? Nuk shkon. Një njeri që nuk ndan me mua të njëjtat ndjenja, të njëjtin histori, që nuk ka provuar të njëjtat dhimbje e gëzime, që nuk ka të njëjtin qëllim, besim e ideal le të flasë në vendin e vet, jo në timin! Fatkeqësisht, shohim edhe këto.
Një vetëkritikë tjetër: me habi ndjek disa takime letrare i ashtuquajturi poet del përpara njerëzve me pantallona të shkurtra! Tjetra, një zonjë, gjithashtu, në mënyrën më absurde. Nuk merrem me veshjen e askujt, kushdo le të vishet si të dojë; por letërsia, tradita jonë letrare, mendimi islam, bota turke quajeni si të doni kanë dinjitetin dhe seriozitetin e tyre. Nëse do të flasësh për histori, trashëgimi e kulturë, duhet të përfaqësosh me dinjitet atë trashëgimi. Nuk mund të dalësh në atë skenë ashtu. Për mua, letërsia fillon me edep me sjellje dhe fisnikëri.
Pse më shqetëson kjo? Sepse të rinjtë që vijnë e shohin një poet të veshur me pantallona të shkurtra, mendojnë: “Ja, kështu bëhesh poet.” Apo shohin dikë nga jashtë që, ulur me këmbë mbi këmbë, flet për letërsi dhe mendojnë se kështu funksionon. Jo, nuk shkon kështu. Nuk duhet të jetë kështu. Ka edhe faktorë të tjerë që ndikojnë. Kur futesh në këtë botë, e kupton që kjo punë është shumë serioze. Fjala që thua sot mund të dalë përpara dikujt pas dhjetë vjetësh; ai mund ta bëjë pjesë të jetës së tij. Prandaj, kjo punë nuk bëhet me “hajde ta fusim edhe këtë, ta ftojmë edhe atë” ata nuk zgjasin, nuk mbijetojnë. Njerëz të tillë ndoshta një herë bëhen juristë, një herë ftohen në një panel, por nuk japin asgjë askujt.
Duhet pjekuri. Nuk po them se ne u bëmë, u dogjëm, u kalitëm jo, por dimë të njohim njeriun e papjekur. Nuk jemi ende të përkryer, por dimë ta dallojmë atë që është i papërvojë, sepse edhe ne kemi kaluar nga ajo rrugë. Tani kemi kaluar të dyzetat. Për mua, “karriera” nuk ka ndonjë rëndësi të madhe.
Njerëzit më shohin në rrugë, në Instagram apo në televizion, më pyesin për ndonjë varg, duan të më njohin, të bëjmë një foto. Siç poeti kërkon poezinë e tij, ashtu kërkon edhe lexuesin e vet, njeriun e mirë. Edhe nëse vjen vetëm një njeri, të paktën të më thotë diçka, kjo më mjafton. Prandaj, duhet të jemi seriozë, të qëndrueshëm, me karakter. Ky popull, kjo fe, kjo shoqëri kanë nevojë për njerëz të thellë, të ndershëm, të mirë. Qoftë burrë apo grua, s’ka rëndësi. Kushdo që e bën këtë, duhet t’i shërbejë shoqërisë, familjes, rrethit të vet. Ai që të sheh, duhet të ndiejë dritë, mirësi. Nëse ti nuk je i bukur shpirtërisht, nuk mund të bësh askënd tjetër të bukur, as t’i japësh drejtim.
Kjo është e pamohueshme: në këtë shtet, në këtë komb, janë poetët ata që i kanë dhënë drejtim shoqërisë. Ndonjëherë e kanë lavdëruar, ndonjëherë e kanë qortuar por poeti gjithmonë ka qenë ai që udhëzon. Në poezinë e vërtetë ka një elokuencë të jashtëzakonshme. Por, siç e thashë, jo kushdo që merr lapsin dhe shkruan diçka, ka ndikim.
Prandaj, në lidhje me karrierën, unë nuk kam asnjë plan. Nuk e di as ku ndodhem, as ku po shkoj. Vetëm them:
“O Zot, më bëj shkak për mirësi, jepi ndikim fjalës sime, fuqizoje kuptimin.”
Mos të thonë njerëzit “sa bukur ka shkruar”, por “Zoti e bekoftë, i shtoftë jetën e bereqetin.”
Ka një fjalë të urtë shumë të bukur:
“Pa pasur blerës, nuk e shes dot mallin duke thënë ‘hajde bli’.
Mos u lodh kot nuk mbushet me ujë ena që ka fundin e çarë.”
Kjo është edhe plagë, edhe hall i yni. Sepse poezia dhe letërsia lindin nga njeriu vetë. Fillimisht, njeriu duhet të ketë “blerësin” brenda vetes dëshirën, nevojën për kuptim. Nëse shohim shoqërinë sot, secili e di se kush për çfarë është “blerës”.
Tani, më falni, por kur një njeri që s’ka asnjë aftësi tjetër përveçse të tundë barkun ka 16 milionë ndjekës, duhet ta mendojmë mirë: kujt i përket faji? Nëse dikush që s’bën tjetër veçse tregon trupin e vet, kërcen pa kuptim, pa thellësi, e ndjekin miliona njerëz atëherë heshtja jonë është krejt normale. Ose, nëse dikush jeton e fle me një klub futbolli në mendje, dashuria jonë për poezinë s’është aspak e çuditshme.
Mendoj se poezia dhe letërsia janë punë të njerëzve të përzgjedhur, të fisnikëve të shpirtit.)
F.Bajraj: Bu alanda başarısız olduğunuz bir zamanı hatırlıyor musunuz?
(A kujtoni ndonjë moment kur keni dështuar në këtë fushë?)
F.Benzek: Kişinin niyeti Allah rızası içinse hiçbir zaman başarısız değildir. Çıkardığı eser yazdığı şiir, her neyse bunu Allah için yapmışsa bir derdi var ise müşterisi olmadı, keşfedilmedi, ilgi görmedi diye bunu başarısızlık olarak addedemeyiz. Onun için hiçbir zaman şurada başarısız oldum diye hiç düşündüğüm bir an olmadı. Evet bir kitap yazdık acizane. “Bizi de Yaktı“ isminde. Güzel dönüşler aldık, hala da okunuyor. Ben derdimi yazdım. Olmak istediğimi, gönül sancısını, o sancıdan dışarıya damlayanları yazdım. Ne kadar tesiri olur onu bilemiyorum, Allah biliyor. Başarısızlığı düşünmediğim gibi başarıyı da düşünmedim. Allah için yapan, yapar ve çekilir. Üzerine çok gitmez. Her ne iş olursa olsun hemen kalbini çevirmelidir. Kim bir işi Allah için yaptıysa yaparsa, geri çekilir seyreder ve kalbini de hiç bozmaz. O başarıya kavuşunca sevinmez. Çünkü başarıya kavuşunca sevinen insan, umduğunu bulamayınca da üzülen kişinin aynısıdır. Dolayısıyla öyle bir kaygım olmadı. Sadece ben kalbimin peşine gidiyorum. Sadece istediğimi değil bana Allah lazım olanı veriyor diyorum. Ne lazımsa onu yazmaya çalışıyorum. Tabi artık bu işin de seyri de değişiyor. Yani bir tek metin ve şiir yazmakla da olmuyor. Malum artık dijital bir ortam, dijital dünya mevcut. Sosyal medyada Instagram’da vesaire belli bir süre içerisinde videolar çekiyorsunuz, az dakikayla az zamanda çok şeyler anlatmaya çalışıyorsunuz. Onda da pek seçiciliğim yoktur. Açarım kamerayı bir şeyler anlatırım. Ama tabi bunda da kalbimden notlar vardır. Yani hayatı güzel yaşamazsan hayatı derinlemesine yaşamazsan etrafında olup biteni görmez isen bir şey yazamazsın, anlatamazsın. Artık iş sadece kitap çıkardım, şiir yazdım, geç kenara oturayım değil. Sosyal medyada da olmak gerekiyor maalesef. Biz de Instagram’da bir şeyler üretmeye çalışıyoruz. Katıldığımız programlardan kesitler vesaire… Ben TRT’de bir röportajda şunu söylemiştim: Ben kalbimi beyaz bir kağıda benzetiyorum. Benim şiirlerim aslında bir tek ben değil kalbimin önüne gelen, hayatıma 5 dakikalığına, 5 saatliğine, 5 yıllığına da olsa birileri herkesin girip çıkar değil mi? Ama ben hayatıma 5 dakikalığına dair gelen birine bile o fark etmeden eline bir kalem veriyorum. Onun sözleri duruşu, hayata bakışı neyse benim kalbimde bıraktığı izler işte şiiri oluşturuyor. Ben sadece bir araya getiriyorum. Hayattan bir şeyler alıp yazıyorum demiştim. Dolayısıyla yani hayatımda güzel şeyler olursa ya da hüzünlü acı şeyler olursa bunları bir araya getirip hem kaleme döküp hem de sözle ifade edip bir şeyler yapmaya çalışıyorum. Niyetim Allah için olduğundan başardım, başaramadım mutluluğunu ve üzüntüsünü “yok taşımıyorum” diyebilirim.
(Nëse qëllimi i njeriut është për kënaqësinë e Zotit, ai kurrë nuk është i dështuar. Çfarëdo vepre që nxjerr, çfarëdo poezie që shkruan nëse e bën për hir të Allahut dhe ka një dhimbje në zemër nuk mund të quhet dështim vetëm pse nuk ka gjetur lexues, nuk është zbuluar apo nuk ka marrë vëmendjen e duhur.
Prandaj, nuk kam menduar kurrë se kam dështuar në diçka. Po, me përulësi, kemi shkruar një libër me titull “Edhe Ne u Djegëm”. Morëm reagime të bukura dhe ende lexohet. Unë kam shkruar dhimbjen time, atë që doja të isha, vuajtjen e shpirtit dhe pikat që kanë rënë prej asaj dhembjeje. Sa ndikim ka, nuk e di e di vetëm Zoti.
Ashtu si nuk kam menduar për dështimin, nuk kam menduar as për suksesin. Ai që e bën diçka për Zotin, e bën dhe tërhiqet. Nuk ngulmon shumë pas saj. Çfarëdo pune që të jetë, njeriu duhet ta kthejë menjëherë zemrën nga Zoti. Kush bën një punë për hir të Tij, pastaj tërhiqet dhe e sheh nga larg, pa e turbulluar zemrën. Kur ai njeri arrin suksesin, nuk gëzohet tepër sepse ai që gëzohet kur arrin, do të mërzitet po aq kur nuk arrin.
Prandaj, s’kam pasur kurrë një shqetësim të tillë. Unë vetëm ndjek zemrën time. Nuk marr gjithmonë atë që dua, por them: “Zoti më jep atë që më duhet.” Dhe mundohem të shkruaj atë që është e nevojshme.
Sigurisht, tashmë edhe rrjedha e kësaj pune ka ndryshuar. Nuk mjafton më vetëm të shkruash poezi apo tekst. Jetojmë në epokën dixhitale. Sot në rrjete si Instagram e të tjera, brenda pak sekondash përpiqesh të shpjegosh shumë gjëra. Unë s’jam shumë i përzgjedhur as aty ndez kamerën dhe flas për diçka që kam në mendje. Por edhe aty janë shënime që dalin nga zemra. Nëse nuk e jeton jetën bukur, nëse nuk e jeton thellë, nëse nuk sheh çfarë ndodh përreth teje, nuk mund të shkruash, as të tregosh gjë. Tani puna nuk është më “nxora një libër, shkrova poezi, tani do të rri mënjanë”. Jo. Fatkeqësisht, duhet të jesh edhe në mediat sociale. Edhe ne përpiqemi të krijojmë diçka në Instagram pjesë nga programet ku kemi marrë pjesë, intervista, fragmente…
Në një intervistë për TRT kam thënë: “Zemrën time e krahasoj me një letër të bardhë. Poezitë e mia, në fakt, nuk jam vetëm unë. Çdo njeri që ka hyrë në jetën time qoftë për pesë minuta, pesë orë apo pesë vjet të gjithë, pa përjashtim, kanë hyrë e kanë dalë, apo jo? Por unë edhe atij që ka hyrë vetëm për pesë minuta, pa e kuptuar, i kam dhënë në dorë një laps. Çfarëdo që ka thënë, si ka qëndruar, si e ka parë jetën të gjitha gjurmët që ka lënë në zemrën time janë bërë poezi. Unë vetëm i mbledh dhe i bashkoj ato. Shkruaj duke marrë copëza nga vetë jeta.”
Prandaj, nëse në jetën time ndodhin gjëra të bukura, apo të dhimbshme e të trishta, i mbledh, i kthej në fjalë dhe përpiqem t’i shpreh me zemër e me zë. Dhe përderisa qëllimi im është për hir të Zotit, mund të them me bindje: nuk bart as gëzimin e suksesit, as trishtimin e dështimit.)
F.Bajraj: Bugün geldiğiniz noktanın ne kadar zorda olduğunu düşündünüz mü?
(Sa ka qenë e vështirë të arritni këtu ku jeni sot?)
F.Benzek: Yineleyeyim… Geldiğim nokta neresidir? İnanın şu an bilmiyorum. Ben hayatı kalbimin içinde yaşamaya çalışan biriyim. Bazen mecburiyetten oraya şu sebepten ekran önünde falan olduğumuz zamanlar ya da yazıp çizdiğimiz zamanlar özelimizde kaldığı için artık insanların beklentisi olduğu için bu durumda oluyoruz.
Evet, yani zorluk demeyeyim de şöyle söyleyeyim geçenlerde öyle bir laf etmiştim. Şimdi artık iyi kötü adam yok şair veya yazar diyorlar. Şunu da eleştiririm kendi kendime: şu çağda 2025 yılında şairim yazarım ama kime göre yazarım kime göre şairim? Şöyle biraz geçmişe gittiğimiz zaman bir Osmanlı’ya gittiğimiz zaman, bir asr-ı saadete gittiğimiz zaman şimdi ismi isim saymayalım bana şair mi derler bana yazar mı derler?! O kadar büyük şairler varken; cihanı titreten, insanları hizaya sokan, devlete yön veren, Resulullah’a öyle şeyler yazıp da onun şiirlerini dilden dile okutulan besteler yapılan musikisi yapılan o kadar büyük insanlar varken bize sıra mı gelir? Maalesef bu çağda da bize kaldı bu işler. Ama bunca acılar şair olmak için olmamalıydı diye söylemiştim. Bunun adı zorluksa zorluğu odur yani. Acı çekmeden bir şeye sahip olmak istiyorsan git iki tane acılı Lahmacun söyle kendine… Acı çekmeden olmaz bu işler hüzün olmadan da olmaz. Keyfi yerinde olan adamdan hiçbir şey çıkmaz. Keyfi yerinde olan adam, hiçbir şey yapamaz! Dertli adam yapar, dertli olan adamdan iş çıkar, dertli olan adamın kalemi sağlam olur. Keyfi yerinde adamdan bir şey olmaz. Bu adamı hiçbir alanda muvaffak olduğunu göremezsiniz. Bu işlerde keyif olmayacak, dertte olacak. Bizim derdimiz de dermanımız da kendi içimizde diyorum.
(Ta përsëris… Në ç’pikë kam arritur unë? Besomëni, as vetë nuk e di. Jam një njeri që përpiqem ta jetoj jetën brenda zemrës sime. Ndonjëherë, për shkak të rrethanave, detyrohem të jem përpara ekranit apo të shkruaj e të ndaj diçka, por në thelb, këto janë pjesë të jetës sime të brendshme. Këto ndodhin sepse njerëzit tashmë presin diçka nga ne, kanë krijuar një pritshmëri.
Nuk dua ta quaj “vështirësi”, por le ta them kështu: kohët e fundit kam thënë një fjali sot nuk ka më “njerëz të mirë” apo “të këqij”, të gjithë thonë “jam poet” apo “jam shkrimtar”. Por unë shpesh e kritikoj edhe veten: në këtë kohë, në vitin 2025, po them “jam poet”, “jam shkrimtar”, por sipas kujt jam i tillë? Kush e përcakton këtë?
Nëse kthehemi pak pas, në kohën osmane, apo edhe më tej në kohën e lumtur të Resulullahut a do të më quanin mua “poet”? A do të më quanin “shkrimtar”? Kur në atë kohë jetonin poetë aq të mëdhenj, njerëz që tronditnin botën, që i jepnin drejtim shtetit, që shkruanin për Profetin me dashuri të tillë sa poezitë e tyre këndoheshin në çdo vend, bëheshin këngë, himne… A do të më vinte rradha mua?
Fatkeqësisht, këto gjëra i kanë mbetur kohës sonë. Kam thënë edhe më parë: “Për t’u bërë poet, nuk duhej të kishim kaluar kaq shumë dhimbje.” Nëse kjo quhet vështirësi, atëherë po, e tillë është. Sepse, nëse do të zotërosh diçka pa dhimbje, atëherë shko e porosit dy lahmaxhuna të djegës aq do të të mjaftojë!
Pa dhimbje nuk bëhet asgjë. Pa trishtim, pa hidhërim, nuk ka frymëzim.
Njeriu që është në qetësi të plotë, që ka çdo gjë në rregull, s’mund të krijojë asgjë. Njeriu që s’ka dhimbje, nuk prodhon dot. Vetëm ai që ka brengë, që ka dhembje, ai shkruan me forcë, ai nxjerr diçka me vlerë.
Njeriu që është gjithmonë “rehat”, nuk mund të arrijë sukses në asnjë fushë. Në këto punë s’ka vend për rehati duhet të ketë dhimbje, duhet të ketë brengë.
Prandaj them: dhembja jonë dhe shërimi ynë janë brenda nesh vetë.)
F.Bajraj: Bu dışında başka bir işle de ilgileniyor musunuz, başka bir mesleğiniz var mı?
(A merresh me ndonjë punë tjetër përveç kësaj, a ke ndonjë profesion tjetër?)
F.Benzek: Öncelikle şunu arz edeyim: Ben edebiyat fakültesi mezunu değilim. Tarih fakültesi mezunu, bölümü mezunu değilim. İmam hatip mezunu, ilahiyat mezunu değilim. Genelde bunu soruyorlar. Bu alanla ilgili bir diplomam elimde yok. Şunu da düşünüyorum diploma, insanı ancak meslek sahibi eder ama şahsiyet sahibi edemez. Ben şahsiyetin peşindeyim. Bu da bir cilve-i Rabbanidir.
Gönül diploması olanlar bu işin gönüllüsü olanlar hep böyle olmuştur. Tarihe baktığımız zaman da öyledir. Yunus Emre Hazretleri’nin medresesi mi var ya da diploması mı vardı? Halen dilden dile söylenir dizeleri okunur. İnsanların lazım olacak tarafı bilmeleri gerekir. Yok evli mi, bekar mı, çoluk çocuk var mı, ne mezunu? Vesaire… Bu adamın sanatıyla ilgilenin, ürettiği şeylere bakın, sözlerine bakın. Evet şu an bir devlet kurumunda da çalışıyorum ama bu alanla ilgili değil. Bu kadar desek yeterlidir.
(Së pari, dua ta shpreh këtë: unë nuk jam i diplomuar në Fakultetin e Letërsisë. Nuk kam përfunduar as Fakultetin e Historisë. Nuk jam as i diplomuar në ndonjë shkollë imam-hatip apo në Fakultetin e Teologjisë. Këto pyetje më bëhen shpesh.
Nuk kam në dorë asnjë diplomë që lidhet me këtë fushë. Por mendoj se diploma mund t’i japë njeriut një profesion, por nuk mund t’i japë atij karakter.
Unë jam në kërkim të karakterit, të personalitetit. Dhe kjo është një shfaqje e hirit hyjnor — një cilve-i Rabbani, siç thuhet.
Ata që kanë “diplomë të zemrës”, ata që e bëjnë këtë punë me shpirt e përkushtim, kanë qenë gjithmonë kështu. Nëse shohim historinë, ashtu ka ndodhur gjithnjë.
A kishte vallë Yunus Emre një medrese, një diplomë? Jo, por vargjet e tij vazhdojnë ende të recitohen me dashuri në çdo brez, në çdo gjuhë.
Njerëzit duhet të dinë pjesën që ka rëndësi jo të pyesin nëse njeriu është i martuar apo beqar, nëse ka fëmijë, çfarë shkolle ka kryer. Jo! Le të shohin artin e tij, fjalët e tij, ato që ka krijuar.
Po, aktualisht punoj në një institucion shtetëror, por jo në fushën e artit apo letërsisë.
Kaq mjafton të dihet.)
F.Bajraj: Yakın gelecekte tamamen farklı bir alanda sizi görebilecek miyiz?
(A do të mund t’ju shohim në një fushë krejtësisht të ndryshme në të ardhmen e afërt?)
F.Benzek: Başka bir alan zannetmiyorum. Yani başka bir kabiliyetim yok. Bilenler bilir böyle müzikle ilgim vardır. Bağlama, saz falan çalarım. Artık o da elimizden düştü. Onda da hevesim yok. Ama kendi alanımda başka bir şeyler yapmak isterim. Yani kendimizi daha rahat ifade edebileceğimiz daha böyle tematik sahnelerde kısmen tiyatral bir yönü olan şeyler yapmak isterim doğrusu. Öyle de bir hayalim bir projem var yok değil. Bakalım orada nasip diyoruz vakti gelmeden hiçbir şey olmuyor. Nasiple de kavga da etmeyiz. Kaderle de kavga etmeyiz, edilmez. Yoksa dayağı yeriz yani olmaz. Allah ile dalaşılmaz, insanın niyeti güzel olursa faydalı olma derdindeyse Allah zamanı, zemini, mekanı, insanları ortaya çıkarır. Etrafına yerleştirir, dert etmeye gerek yoktur.
(Nuk mendoj se kam ndonjë fushë tjetër. Pra, nuk kam ndonjë tjetër aftësi. Ata që më njohin e dinë që kam pasur lidhje me muzikën luaja bağlama, saz e të tjera. Por edhe ato tashmë më kanë rënë nga dora. As atje nuk kam më entuziazëm.
Megjithatë do të doja të bëja diçka tjetër në fushën time. Do të doja të krijonim skena tematike ku të shprehemi më lirshëm, diçka me nuanca pak teatrale. Epo, kam një ëndërr dhe një projekt; sigurisht që ekziston. Po presim të vijë koha pa koherencë, asgjë nuk ndodh. Nuk polemizojmë me fatin, nuk luftojmë me përcaktimin hyjnor. Kush lufton me fatin, humbet nuk funksionon. Me Zotin nuk bëhet muhabet i tillë. Nëse qëllimi i njeriut është i pastër dhe ai dëshiron të bëjë dobi, Zoti sjell kohën, vendin, rrethanat dhe njerëzit e duhur. I vendos këta pranë tij. Nuk ka pse të shqetësohemi.)
F.Bajraj: Türkiye’de edebiyatin durumu hakkında ne düşünüyorsunuz?
(Çfarë mendoni për gjendjen e letërsisë në Turqi?)
F.Benzek: Maalesef çok böyle parlak görmüyorum ya da bana denk gelmiyor. Eskisi kadar ben böyle sosyal medyada şurada burada çok vakit geçirmediğim için ben keşfetmemiş olabilirim. Ama röportajın başında birkaç bir şey söylemiştim. Onlar hala geçerli. Yani şunu da ekleyeyim o zaman: şair edebiyatla iştigal etmiş kişi, eserini çıkarsın, şiirini yazsın otursun kenara değil. Fikri, bir davası, bir düşüncesi olmalı ve bunu daim kaim tutmalı. Oturduğu zaman konuşabilmeli. İnsanların düşüncelerine fikirlerine bir istikamet verebilmeli. Böyle etkili çarpıcı da olmalı. Bu biraz da meşreb meselesi. Ben öyle adamlar gördüm konuşmuyordu, adam insanları doğru kelime bu yani irşat oluyorsa bir şey vardır bir ciddiyet vardır. İrşat oluyorsa, kelamda, sözde, eserde bir etki vardır. Benim derdim de irşat olmak. İrşat olmak için uğraşıyorum. Kalbim temiz olsun kalbim güzel olsun. Allah ve resulun olan muhabbetim artsın. Ahirete olan inancım artsın. Bunu da edebi şekilde ifade etmek istiyorsak bir donanımı olmalı. “Lafımın dostu çilemin yabancısı, / Yok mudur, sizin köyde, çeken fikir sancısı?” diyor ya Necip Fazıl, işte fikir sancısı olacak insanda… Şimdiki adıyla x’de iki kelime yaz çekil kenara… adamla oturuyorsun sohbet edeceksin yok konuşamıyor. O da meşreb meselesidir. Kimi yazar kiminin belagati kuvvetlidir ama iki kanadı olmalı insanın. Oturduğu zaman eksik olanı gösterecek. Yanlış olanı düzeltecek. Ama şu kaideyle: bu dine bu vatana bu devlete bu millete hizmet etmek kaidesiyle. Böyle ayağı burada olup da aklı fikri başka yerlerde olanlardan değil yani. Karakterli olacak güzel olacak. Bu topraklara ait olacak. Onun için böyle gençlerde hani baktığımız zaman çok parlak bir şeyler henüz göremedim ya da bana denk gelmedi. İnşallah zamanla olur. Yoksa şu an tek görünürde ben göremiyorum açıkçası. Sadece tüketen olan da böyle tüketen tarafında… Üreten değil de bir şey dinlemek kolaydır, dinlediğini eleştirmek kolaydır. Al adama sen yaz deyiverirsin gelir ama onu da diyemezsin. Oturduğu yerde eleştirir ama bunlar da bizi daha güçlü tutar inşallah.
(Fatkeqësisht, nuk e shoh gjendjen edhe aq të ndritshme ose ndoshta nuk më ka qëlluar mua ta shoh. Ndoshta sepse, ndryshe nga dikur, nuk kaloj shumë kohë në rrjetet sociale apo në vende të tilla, prandaj mund të mos e kem zbuluar vetë.
Por ajo që kam thënë në fillim të intervistës, ende qëndron. Le të shtoj edhe këtë: një poet, një njeri që merret me letërsi, nuk duhet të mjaftohet me kaq të botojë veprën e vet, të shkruajë poezinë e të ulet më pas në një anë.
Duhet të ketë një mendim, një kauzë, një ideal, dhe ta mbajë gjallë atë. Kur ulet të flasë, duhettë ketë fjalë që udhëheqin mendimet e njerëzve, që u japin drejtim. Duhet të jetë ndikues, goditës.
Sigurisht, kjo lidhet edhe me natyrën e njeriut. Kam parë njerëz që s’flasin shumë, por ndikojnë. Kjo është fjala e duhur udhëzojnë. Nëse një njeri udhëzon, do të thotë se në të ka diçka, ka seriozitet. Nëse ka udhëzim në fjalë, në mendim, në vepër, atëherë aty ka ndikim.
Edhe halli im është pikërisht ky të jem ndër ata që udhëzojnë. Përpiqem të udhëzoj, të frymëzoj. Të kem një zemër të pastër, një zemër të bukur. Të shtohet dashuria ime për Zotin dhe për të Dërguarin e Tij. Të shtohet besimi im në botën tjetër. Nëse duam ta shprehim këtë në mënyrë letrare, duhet të kemi përgatitje. Siç thotë Necip Fazıl Kısakürek:
“Miku i fjalës sime, i huaj ndaj mundimit tim,
A s’ka në fshatin tuaj dikush që ndien dhimbjen e mendimit?”
Pra, njeriu duhet të ketë dhimbjen e mendimit – fikir sancısı.
Sot, në platforma si X (ish-Twitter), njerëzit shkruajnë dy fjalë e më pas heshtin. Por kur ulesh me ta për të biseduar, nuk kanë ç’të thonë.
Kjo është çështje natyre dikush di të shkruajë, dikush di të flasë bukur. Por njeriu duhet t’i ketë të dy krahët:
të tregojë të metën dhe ta ndreqë atë.
Por gjithmonë me këtë parim:
t’i shërbejë fesë, atdheut, shtetit dhe popullit të vet.
Jo të jetë me këmbët këtu, por me mendjen diku tjetër. Duhet të ketë karakter, të jetë i bukur, të jetë i kësaj toke, i këtij vendi. Kur i shikoj të rinjtë sot, për fat të keq, ende nuk shoh diçka shumë të ndritshme ose ndoshta nuk më ka qëlluar ta shoh. Shpresoj që me kalimin e kohës të ndryshojë kjo. Por për momentin, sinqerisht, nuk shoh asgjë të dukshme.
Sot shumica janë konsumues, jo prodhues. Të dëgjosh diçka është e lehtë, të kritikosh atë që dëgjon është edhe më e lehtë.
Por po t’i thuash dikujt: “Eja, shkruaj vetë!”, nuk do të mundet.
Nga vendi i vet, kritikon. Por edhe kjo është mirë sepse, ndoshta, na mban më të fortë.
Shpresoj, inshallah, që kjo të na bëjë më të qëndrueshëm.)
F.Bajraj: On yıl sonra Türkiye’yi edebiyat alanlarında nasıl görüyorsunuz?
(Si e shihni Turqinë në fushën e letërsisë pas dhjetë vitesh?)
F.Benzek: Tabii ümidimiz umudumuz da var. Yani bu millet Allah’ı sever dinini sever. Hiç oralıymış gibi durmaz ama kriz anında kritik anda meydana çıkar. Ortaya çıkar, kendini gösterir. Bizim medeniyet bir yerde kılıcı konuşturur, bir yerde kalemi konuşturur. Öyle bir karakter lazım bize. Derler ya ata binince Yavuz olur, attan iner Yunus olur. Bize böyle bir karakter böyle bir kimlik lazım. İnşallah önümüzdeki senelerde bunu görürüz. Ama bunu önce uzaklardan başlayarak değil önce yakınlar… Yakın olan her zaman daha hayırlıdır. Önce kendi ailende, akrabanda kendi arkadaş çevrende farklı olduğunu, farklı bir bakış açın olduğunu, bir derdin olduğunu kendine derman aradığının farkına varır. Tabi ki insan niyet tutacak. Ben güzel bir edebi eser bırakayım. Nobel ödülünü ben alayım, saçma sapan insanlara gitmesin. Şimdi şu an efendim bizim Gazze’den daha büyük bir derdimiz mi var? Filistin’den daha büyük bir derdimiz mi var? Zalimin mazluma uzanan ellerini kesmek gibi büyük bir derdimiz varken, nerede mazlum ah eder bizim ciğerimiz yanar öyle olmamız lazımdır. Yani bunun için her alanda dertlenirsek bunu ben şu anda bir formda konuşuyoruz, başlık altında konuşuyoruz, edebiyat altında konuşuyoruz kendini edebiyatçı şair addeden kişilerin de nerede bir gönül yarası varsa orayı kaleme alan kendi toplumunu kendi ailesini arkadaşını gelecekte, uzun vadede kendi değerlerine hizmet edecek eserler çıkarabiliyorsa ne ala! İnşallah yakında bunu görürüz. Niyetimizi değiştirmek lazım. Niyeti sağlam tutmak lazım. Bizi bizden başkasının anlaması zordur. Bu topraklara aidiyetlik hissiyle hizmet ederse bu topraklarda sağlam kavi yaşarsa bu toprakların değerini bilirse hassasiyetini bilir ise kişi kimse önemli değil Allah bilir. Ona umduğundan daha fazlasını da verir, hiçbir şey de vermeyebilir. Yeter ki niyet Allah aşkına olsun. Sizlerin şahsında da davetinize teşekkür ediyorum Kosova’ya da minnettarlarımıza, muhabbetlerimizi iletiyorum. Bizi okuyan dinleyen sizlerin şahsında herkese hayırlaR diliyorum.
(Sigurisht, ne kemi shpresë, kemi besim. Ky popull e do Zotin dhe e do fenë e tij. Ndonjëherë mund të duket sikur qëndron i heshtur, por në momentet e krizës, në çastet më të vështira, ai del në skenë, ngrihet dhe e tregon veten.
Qytetërimi ynë, në një vend e bën të flasë shpata, në një tjetër e bën të flasë pena. Neve na duhet një karakter i tillë një njeri që, siç thuhet: kur hipën mbi kalë bëhet Yavuz, kur zbret nga kali bëhet Yunus.
Na duhet një karakter dhe një identitet i tillë.
Inshallah, në vitet që vijnë do ta shohim këtë.
Por kjo nuk fillon nga e largëta fillon nga e afërta.
Gjithmonë ajo që është më afër është më e dobishmja, më e bekuara. Së pari, brenda familjes tënde, në mesin e të afërmve, në rrethin e miqve të tu, duhet të vërejnë se ti je ndryshe, se ke një tjetër këndvështrim, se mban në vete një brengë, se je në kërkim të shërimit shpirtëror.
Sigurisht, njeriu duhet të ketë një qëllim të pastër:
“Të lë pas një vepër të bukur letrare; le të mos shkojë çmimi Nobel në duart e njerëzve të padenjë, por le të shkojë tek ai që meriton.”
A kemi vallë ndonjë brengë më të madhe se Gaza?
A kemi një dhimbje më të madhe se Palestina?
Kur ne kemi përballë padrejtësinë, kur duart e mizorit zgjaten mbi të pafajshmin, detyra jonë është t’i presim ato duar është një mision i madh.
Kudo që një i shtypur lëshon një britmë, zemra jonë duhet të digjet. Të tillë duhet të jemi.
Prandaj, në çdo fushë duhet të kemi dhembje, përgjegjësi, ndjeshmëri.
Po flasim këtu në një formë të caktuar nën titullin “letërsi” por kushdo që e quan veten letrar apo poet, nëse di të shërojë një plagë zemre, nëse di ta kthejë dhimbjen e vet në fjalë, nëse krijon vepra që i shërbejnë shoqërisë, familjes, miqve dhe brezave të ardhshëm atëherë aq më mirë!
Inshallah, së shpejti do ta shohim edhe këtë.
Duhet të ndryshojmë qëllimin tonë.
Duhet ta forcojmë qëllimin tonë.
Sepse është e vështirë që dikush tjetër, jashtë nesh, të na kuptojë plotësisht.
Kushdo që i shërben këtyre trojeve me ndjenjë përkatësie, që jeton fort në këtë tokë, që e njeh vlerën dhe ndjeshmërinë e saj, për Zotin, s’ka rëndësi kush është vetëm Zoti e di. Ai ia jep më shumë se ç’mendon, ose ndoshta nuk i jep asgjë.
Mjafton që qëllimi të jetë për dashurinë e Zotit. Në emrin tuaj dhe në këtë ftesë të bukur, shpreh falënderimet e mia. U jam mirënjohës vëllezërve tanë në Kosovë dhe ua përcjell përshëndetjet dhe dashurinë time të gjithëve.
Lexuesve dhe dëgjuesve që janë me ju, u uroj çdo të mirë e begati.)
