Intervistoi: Fatijona Bajraj
Biografia e të intervistuarit
Arif Molliqi u lind në Llukë të Epërm të Deçanit (1953).
Shkollimin fillor dhe gjimnazin i kreu në Deçan. Studioi në Universitetin e Prishtinës, Fakulteti Juridik, drejtimi për gazetarisë.
Me shkrime ka filluar herët, çka në fillim nuk e ngacmonte aq shumë poezia, andaj filloi me humor dhe satirë, krejt padiktueshëm tek gazeta humoristike “Thumbi” që n´atë kohë e redaktonte Tajar Hatipi. Në fillim shumë pak shkroi me emrin e vet, prandaj botoi me pseudonime të ndryshme si: Boksh Baruti, Topuz Bërryli, Prenk Sherri etj. Bashkëpunoi më të gjitha gazetat dhe revistat e kohës në faqen e kulturës, e sidomos në satirë dhe humor,
derisa një ditë i kishin thënë së duhet ta lë satirën sepse ajo është gjini letrare e “vështirë” për kohën. Kjo ndodhi për shkak të një shkrimi satirik që e kisha botuar te “Thumbi”. Pas kësaj “këshille” Molliqi vazhdoi të shkruajë poezi në heshtje, padiktueshëm, herë pas here duke i publikuar në shtypin e kohës.
Në një konkurs të “Rilindjes” në vitin 1988, dorëzoi një përmbledhje më poezi, që u vlerësua mirë, por redaktori që ishte caktuar për librin e tij i kishte kërkuar të bëhen disa “krasitje” në titull dhe të disa poezi. Me propozim të Ali Sutajt (babait të gazetarisë kosovare), Molliqi hoqi dorë që libri të botohet me krasitje. Ato poezi i botoi më vonë me titull “Simfoni për darkën e qenve”.
(Më vonë, Molliqi vazhdoi më intenzivisht me poezi dhe prozë dhe deri tani ka botuar këto libra:
1.“Simfoni për darkën e qenve”, poezi, Dodona, Prishtinë, 1994
2. “Në udhëkryq pa zhurmë”, (poezi), Toena, Tiranë, 1996
3. “Loja e Sarkofagut”, (dramë), Eurorilindja, Tiranë, 1998,
4. “Psherëtima e zareve”, (poezi), Panteoni, Tiranë, 1999
5. ”Përplasje” (skica dhe mbresa), Fakti, Shkup, 2000
6. “Premiera e një pranvere”, (poezi), Rilindja, Prishtinë, 2000
7. “Kafka e ujkut”, (roman), Toena, Tiranë, 2001
8. ”Dëshmorët jetojnë pas vdekjes”, (monografi), Prizren, 2002
9. “Shënime nga arkiva e qytetit D.”, (roman), F. Konica, Prishtinë, 2003
10. “Pelegrinazh i ftohtë në qytetin D.”(poezi) F. Konica, Prishtinë, 2004
11. “Loja e dytë e Sarkofagut”, (dramë) Rozafa, Prishtinë (Kjo dramë është marrë për botim nga konkursi letrar i shpallur nga Ministria për Kulturë e R. Kosovës, në vitin 2003/2004.
12. “Portret i pambaruar”, (poezi) Faik Konica, Prishtinë, 2006
13. “Klubi Shqiptar Verrat e Llukës“, Hamburg“, (monografi), 2007.
14. “Gruaja e vizatuar nudo” (roman) Faik Konica, 2008 (ky roman mori çmimin e parë “Azem Shkreli”, për krijuesit shqiptarë jashtë atdheut , viti 2010)
15. „Një hije bënte rrugë”, poezi, botoi „Faik Konica, Prishtinë 2009
16. ”Simfoni për darkën e Qenit”, (roman), 2013, F. Konica
17.“E dashura ime Eva”, (poezi), ShB PA, Prishtinë, 2014
18. “Kryeqyteti i lakuriqëve”, (roman), Armagedoni, Prishtinë, 2017 (Botimin e përkrahu: Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Republikës së Kosovës sipas konkursit letrar)
19. “Lluka e Epërme nëpër shekuj”, (monografi), Armagedoni, 2017
20. “Si kripën të kam dashtë”, (poezi), Armagedoni, Prishtinë, 2018 (Botimin e përkrahu: Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Republikës së Kosovës)
21. “Im atë të shtunave më blinte këpucë llastiku”, (poezi), Armagedoni, Prishtinë, 2021
22. “Arkivi i letrave të djegura”, (roman), Armagedoni, Prishtinë, Prishtinë, 2022 (Fitues i konkursit Ora e Tahir Deskut, 2023)
23. “ Kreshniket e Boksh Barutit”, (poezi satirike) Beqir Musliu,Gjilan, 2023
Autori është prezantuar edhe në disa libra dhe antologji:
1. Hasan Hasani, Leksikoni i shkrimtarëve shqiptarë 1501-2001,”F. K”, Prishtinë, 2003
2. Sina Gashi, Albumi i shkrimtarëve shqiptarë I, ADA, Tiranë, 2012
3. Shefqet Dibrani: “Libri dhe mbresa”, kritikë letrare, Zvicer 2005,
4. Halil Haxhosaj: “Premtime letrare, shkrime kritike, Prishtinë,2006
5. Ali D. Jasiqi, Shfletime librash, Jeta e re, Prishtinë, 2013
6. Fjalor enciklopedik i Kosovës II (L-ZH), ASHAK, Prishtinë, 2018
7. Chelaru Marius dhe Luan Topçiu “Antologji e poezisë shqipe”. Valman, Rumani, 2006
8. Disa poezi janë përkthyera në frëngjisht, 2006
9. Në gjuhen gjermane nga Jochan Blanke i janë përkthye disa cikle me poezi, në Hamburg më 2007.
10. Është prezantuar në rumanisht nga Kopi Kyçyku &Ardian Kyçyku në revisten “HAEMUS”.
11. Besnik Camaj & Shefqet Dibrani, Leksikoni i autorëve shqiptarë në Zvicër, “F. K”, Prishtinë.
E dhjetëra prezantime tjera…
F.Bajraj: Na flisni pak për fillet e karrierës suaj, kur keni filluar të merreni pikërisht me letërsi? Pse bash poezia?
A.Molliqi: Nuk ka asnjë krijues në botë që nuk gënjen kur pyetet se kur keni filluar të merreni më letërsi. Është vështirë t´ia qëllosh saktësisht. Secili gënjen, ndoshta pa qellim në mënyrën e vete, dikush më shumë e dikush me pak. Por të gjithë thonë se “ia fillova shumë herët”. Unë saktësisht nuk e di. Në shkollën fillore, në gazetën e murit, mësuesi im kishte ngjitur një vjershë timen me dy strofa. Mendoj se ky ishte çasti im i parë që mendova diçka për letërsinë, pa e kuptuar atëherë se ç’ ishte letërsia? Pra, nëse mund ta quajmë kështu ky edhe ishte takimi im i parë.
Por në “grackën e letërsisë ” kam ra për herë të parë kur i lexova librat për fëmijë: “Pinoku” më autor Karlo Kolodi. Më duket për dy-tri vjet atë e kam lexuar disa herë. Pasi e lexova “Pinokun”, tentova të shkruaj edhe unë diçka për rrenacakun, duke u mbështetur në tregime të moçme shqiptare. Me duket se derisa e kam kryer klasën e tetë, disa herë e kam shkruar dhe rishkruar, sipas meje, një “tregim” duke u bazuar në rrëfimin për atë bariun që kishte gënjyer njëherë, dy herë, tri herë se i ra ujku ndër dele… Dhe kur vërtetë i kishte ra ujku në torishtë, ai kishte thirr ndihmë më kot, sepse atëherë askush nuk i kishte besuar. Ujku ja kishte ngrënë delet….! Fatkeqësisht ai “tregim” i shkruar në një fletore shkollore më ka humbur shumë moti, s’e di se ku, por e mbaj në mend.
Mirëpo, duke u rritur fillova të lexoj, kinse letërsi “serioze”, që herë-herë as që i kuptoja… Kam një kujtim nga shkolla e mesme që sa herë më kujtohet, filloj të qeshi: Një ditë, në mungesë të atleteve (patikave) që ishin prodhim kinez, mbase m’ u kishin lagur-zhytur, derisa i kullota lopët për mengezë (paradite), në shkollë shkova më çizme të gjata si ato të mullisit. Kur më panë disa vajza në oborrin e shkollës, filluan të qeshnin duke më thënë: “Paska ardhur poeti mulligji”. Nga ajo ditë, për shumë vite me mbeti emri: “Poeti mulligji…
Pastaj, shumë më vonë, më duket në gjimnaz kam botuar për herë të parë poezi, për të rënë tamam në grackën e të shkruarit. Kjo ndodhi edhe për një arsye tjetër, poet u bëra edhe për të shëtitur me grupin letrar të gjimnazit anë e kënd Kosovës… Atëherë ishte modë t’i vizitonim grupet letrare të gjimnazeve tjera.
F.Bajraj: A kujtoni ndonjë kohë kur mendoni se keni dështuar në këtë fushë?
A.Molliqi: Shumë herë… Bile tash vazhdoj edhe më shumë t’ia shtroj vetes pyetjen; pse shkruaj kur s´kam arritur aty ku kam dëshiruar?! Mirëpo, s’kam përgjigje të përhershme. E di se arti në fund të fundit “identifikohet” me jetën, ose më saktë, brenda “kufijve” të saj.
Gjithmonë kam menduar se të shkruarit (poezi apo prozë), të jap një mundësi të tregosh diçka që s’është vetëm e jotja. Por që shkrimtari shkruan për ta treguar të vërtetën, e cila në jetën e përditshme të gjithë e dinë por pak marrin guxim ta thonë…Edhe këtu, kur dua ta them një të vërtet, një bukuri apo shëmti të një rrethi të caktuar shoqëror dhe, nuk ia arrij, atëherë them: paskam dështuar.
F.Bajraj: A mendoni që e keni arritur kulmin e karrierës suaj?
A.Molliqi: Uh, po ç’ me keni zënë ngushtë!
Pyetni ndonjë lexues të librave të mia, besoj se ata ua shpjegojnë bërthamën e asaj deri ku kam arritur. Megjithatë, koha që e kam jetuar unë ishte çoroditëse dhe shqetësuese sidomos për krijuesit fillestar. Ekzistonte i ashtuquajturi “Qarku kulturor i Prishtinës” që ishte vështirë të depërtoje brenda tij e, pa hyrë aty nuk arrije në “kulmin” e imagjinuar të letërsisë. Duke shkruar jam munduar ta futem në atë “qark” groteskë, por në fillim nuk arrita as të arrij në katin e parë “të shtëpisë letrare” e, lëre ma në “kulmin e saj”.
Megjithëse, ashtu siç e kanë thënë ata që e kanë përcjell krijimtarinë time, unë kisha arritur diku. E ketë e thonë ata në leximet e tyre:
“… në këtë libër me poezi, në të cilin ka dashuri, ka përkushtim, ka reagime (rebelim) ndaj politikës vendore…” (B. Dakaj),
“…Që nga poezia e parë e deri tek e fundit Arif Molliqi godet fenomene dhe dukuri të cilat dita-ditës shkatërrojnë botën.” (A. Mehmeti),
“…Në këtë poezi kemi melankoli, njëkohësisht shprehje revoltuese përmes ironisë dhe metaforë” (S. Krasniqi),
“…Ndërkaq rezonanca e librit mbështetet në imazhe harmonike të ndërtuara me mjete figurative të paradoksit, të groteskut dhe të ironisë. Arifi ka disiplinuar ndjenjën dhe mendimin.” (A. Gashi),
“…një shkrimtar i rëndësishëm dhe zë krejt origjinal nga ky korpus letrar, padyshim mbetet edhe shkrimtari Arif Molliqi, i njohur në komunitetin letrar si poet, prozator, dramaturg, por edhe autor i teksteve satirike…” (N. Ukaj.)
F.Bajraj: Sa e keni pas të vështirë dhe sfiduese të jeni këtu ku jeni sot?
A.Molliqi: Shumë vështirë! Një “luftë” brenda llojit. Puna ime për të krijuar një model që vlerësohet mirë, një cilës, ka qenë një proces i ndërlikuar dhe isha shumë i kujdesshëm, për të arritur mjeshtrin e shkrimit.
Vështirësia, ashtu siç e bëni pyetjen, është midis përgjegjësisë kur vendosë të shkruash dhe pranimi yt nga lexuesi.
F.Bajraj: Me çka merreni jashtë kësaj, keni ndonjë profesion tjetër?
A.Molliqi: Për momentin s´kam profesion tjetër, por as të shkruarit s´është profesion tek në. Unë kam hyre në moshën e pleqërisë së thellë…Tani përveç që shkruaj, kohën tjetër e kaloj duke u tregua nipave dhe mbesave përralla…
F.Bajraj: Çfarë komenti keni lidhur me gjendjen e letërsisë në përgjithësi në Kosovë?
A.Molliqi: Është një letërsi që po ec në sasi e, aspak në cilësi. Shtëpitë botuese, redaktor, janë bërë tregtarë asgjë më shumë. Atyre u intereson leku e jo cilësia e librit. Trevat shqiptare me 5-6 milion banorë ka më shumë poet se sa Kina më 2 miliard(?!)
Sa mërzitem kur e kuptoj vet që s’paskam thënë asgjë. S’kam ndihmuar asgjë më shkrimet e mija… Kjo është dilema. Ah, si ndihem kur kuptoj se asgjë s’paskam thënë?!
F.Bajraj: Planet e juaja që do t’i realizoni së shpejti?
A.Molliqi: Meqenëse ketë vit e kisha një përvjetor, 55 vjet të krijimtarisë sime, ShB “Armagedoni” Prishtinë, ka mbledh, ka sistemuar disa poezi nga krijimtaria ime me titull “Ata udhëtonin pa e ditur fundin”. Librin e ka mbështetë financiarisht MKRS të Republikës së Kosovës.
F.Bajraj: Si e shihni Kosovën pas 10 vitesh në fushën e letërsisë?
A.Molliqi: Nëse shtohet interesimi për të lexuar libra, atëherë edhe libri edhe poeti do të kenë një perspektivë. Atëherë shkrimtari, poeti…do të ketë impuls për të shkruar. Por fatkeqësisht ka pak lexues e “shumë” krijues…
Përvujtëria e popullit tonë është një diçka që të shtynë të shkruash pareshtur. Mirëpo kjo s’do të thotë, sipas mendimit tim, se duhet të shkruash pareshtur gjithçka. Të shkruarit s’është diçka e caktuar si normë. Shkrimtari shkruan kur e shtyn diçka e, ajo diçka, është kur ndien nevojë shpirtërore, kur heton ose vrojton gjithçka që ndodhë rreth tij. Është ai rebelimi që e shqetëson brenda asaj botës së tij të brendshme apo të jashtme, qofshin ato të mira apo të këqija.
Shkrimtarin e shqetëson dashuria… lindja edhe vdekja. Prandaj këto e bëjnë atë që të punoj, por jo: hajt po shkruaj diçka!
