Intervistë me autorin e njohur turk: Hakan Menguç
Intervistoi: Fatijona Bajraj
F.Bajraj: Kariyerinize nasıl başladınız, özellikle edebiyatla ne zaman ilgilenmeye başladınız?
(Na flisni pak për fillet e karrierës suaj, kur keni filluar të merreni pikërisht me letërsi?)
H.Mengüç: Aslında kariyerim diye bir şey yoktu başta… Vardıysa da ben farkında değildim. Hayat, beni bir yoldan diğerine savururken, ben sadece kalbimi dinlemeye çalıştım. Neyin peşinden gitmeliyim sorusunu değil, neyin içimde bir yankı bıraktığını sordum kendime.
Edebiyat ise bir gün ansızın başlamadı. Çocukken defter kenarlarına yazdığım birkaç kelimeyle, yaşadığım bir duyguyu anlatma çabamla filizlendi. Herkesin oynadığı bir oyun vardı: Saklambaç, ebelemece… Benim oyunum ise kelimeleri saklamaktı. Sonra bir gün, o kelimeleri saklamaktan vazgeçtim. Çünkü anladım ki, sakladığım her kelime aslında başka bir kalbin anahtarıydı.
Edebiyat, benim için bir kariyer kapısı değil; bir gönül kapısıydı. O kapıdan her geçenle biraz daha büyüdüm, biraz daha derinleştim. Ve şunu fark ettim: Her insan bir hikâye, her kalp bir roman… Ben sadece kelimelerle değil, o kalplere dokunarak yazmak istedim.
(Në të vërtetë në fillim nuk kisha diçka që të quhej karrierë… Edhe nëse kishte, unë nuk isha i vetëdijshëm për të. Jeta më endte nga një rrugë në tjetrën, ndërsa unë përpiqesha të dëgjoja vetëm zemrën time. Nuk e pyeta veten se çfarë duhej të ndiqja, por çfarë tingëllonte brenda meje, çfarë jehonte.
Letërsia nuk nisi papritur në një ditë të vetme. Ajo lindi si filiz që në fëmijëria ime nga disa fjalë të shkruara në skaj të fletoreve, nga përpjekja për të shprehur ndjenjat që përjetoja. Të gjithë fëmijët kishin lojërat e tyre: kukafshehti, kapuçin… Ndërsa loja ime ishte të fshehja fjalët. Derisa një ditë vendosa të mos i fsheh më. Sepse kuptova se çdo fjalë e fshehur në të vërtetë ishte çelës për një zemër tjetër.
Për mua letërsia nuk ishte një derë drejt karrierës, por një derë e shpirtit. Me çdo njeri që kalonte përmes asaj dere, unë rritesha pak më shumë, thellohesha edhe më tej. Dhe kuptova diçka: çdo njeri është një rrëfim, çdo zemër një roman… Unë desha të shkruaj jo vetëm me fjalë, por duke prekur në zemra.)
F.Bajraj: Neden tam olarak Sufizm ve pozitif düşünce?
(Përse pikërisht sufizmi dhe mendimi pozitiv)
H.Mengüç: Sufizm, bana göre bir bakış biçimi, bir hissediş hali. İnsan olmanın inceliklerini hatırlatan, kalbi merkeze alan bir yürüyüş. Sufizm’i seçmedim aslında; kalbimi dinlemeye başladığımda, onun sesi beni oraya getirdi. Çünkü orada, yargıdan çok anlayış vardı; korkudan çok sevgi, dıştan çok iç vardı.
Pozitif düşünce ise pembe gözlük takmak değildir. Gerçekliği inkâr etmek değil, onun içindeki hediyeyi görebilme sanatıdır. Sufizm ile pozitif düşünce tam bu noktada buluşur: Her şeyde bir hayır aramak, başımıza gelenleri değil, onlara verdiğimiz anlamları dönüştürmek… Bu hayatı kurban zihniyetiyle değil, sorumluluk bilinciyle yaşamak.
(Sufizmi sipas meje është një mënyrë e të shikuari, një gjendje ndijimi. Është një ecje që vendos zemrën në qendër dhe rikujton hollësitë e të qenit njeri. Në fakt, unë nuk e zgjodha sufizmin; kur nisa të dëgjoj zemrën time, zëri i saj më çoi atje. Sepse aty kishte më shumë mirëkuptim sesa gjykim; më shumë dashuri sesa frikë, më shumë brendësi sesa pamje e jashtme.
Mendimi pozitiv nuk do të thotë të shohësh gjithçka përmes syzeve rozë. Nuk është mohimi i realitetit, por arti për të parë dhuratën brenda tij. Këtu pikërisht ndërthuren sufizmi dhe mendimi pozitiv: të kërkosh të mirën në çdo gjë, të mos përqendrohesh te ajo që na ndodh, por te kuptimi që u japim ngjarjeve… Ta jetosh këtë jetë jo me mendësinë e viktimës, por me vetëdijen e përgjegjësisë.)
F.Bajraj: Kariyerinizin zirvesine ulaştığınızı düşünüyor musunuz?
(A mendoni se keni arritur kulmin e karrierës suaj?)
H.Mengüç: Zirve… Ne garip bir kelime. Bize hep tepeyi işaret eder ama ben yolculuğu seviyorum, varmayı değil. Çünkü varınca bitiyor, oysa ben hâlâ öğreniyorum, hâlâ yoldayım.
Zirve varsa bile, benim için o bir dağın tepesi değil, kalbin derinliğidir. Ne zaman bir insanın gözünde umut ışığını görsem, ne zaman biri “Bu kitap beni iyileştirdi,” dese; işte o anlar, bana zirveyi hatırlatır. Ama ertesi gün, yeni bir adım atmam gerektiğini bilirim. Çünkü hakiki zirve, dünle övünmekte değil; bugünle hizmet etmekte saklıdır.
(Majë… Sa fjalë e çuditshme. Gjithnjë na tregon kulmin, por unë e dua udhëtimin, jo mbërritjen. Sepse kur mbërrin gjithçka përfundon, ndërsa unë ende po mësoj, ende jam në rrugëtim.
Edhe nëse ekziston një “majë”, për mua ajo nuk është maja e një mali, por thellësia e zemrës. Sa herë që shoh dritën e shpresës në sytë e një njeriu, sa herë që dikush thotë: “Ky libër më shëroi”, ato çaste më kujtojnë ç’është maja për mua. Por, të nesërmen e di se duhet të hedh një hap të ri. Sepse maja e vërtetë nuk fshihet në lavdinë e së djeshmes, por në shërbimin që jep sot.)
F.Bajraj: Bu alanda başarısız olduğunuz bir zamanı hatırlıyor musunuz?
(A kujtoni ndonjë moment kur keni dështuar në këtë fushë?)
H.Mengüç: Başarısızlık…
Bazılarının korktuğu, bazılarının utandığı bir kelime. Oysa ben başarısızlığı, yolun öğretmeni olarak görürüm. Çünkü her düşüş, bir yükselişe çağrıdır. Her yanlış, bir doğrunun pusulasıdır.
Evet, çok kez başarısız oldum. Bazen bir kitabım beklediğim gibi ilgi görmedi, bazen bir konuşmam kalplere dokunmadı. Bazen sahnede kendimi yalnız hissettim, kalabalığın içinde bile… Ama her seferinde şunu sordum kendime: “Bu bana ne öğretiyor?”
Ve cevabı hep aynı yere çıkardı: tevazu.
Başarısızlıklarım, bugün sahip olduğum anlayışın temelini attı. Kalbimden konuşmayı, en çok da kırıldığım anlarda öğrendim.
(Dështimi…
Një fjalë që disa e kanë frikë, e disa të tjerë turpërohen prej saj. Por, unë e shoh dështimin si një mësues në rrugëtim. Sepse çdo rënie është një thirrje për t’u ngritur. Çdo gabim është një busull drejt së vërtetës.
Po, kam dështuar shumë herë. Ndonjëherë një libër i imi nuk pati jehonën që prisja, ndonjëherë një fjalim nuk arriti të prekë zemrat. Ndonjëherë, edhe në skenë u ndjeva i vetëm edhe në mes të turmës… Por, çdo herë i kam bërë vetes të njëjtën pyetje: “Çfarë po më mëson kjo përvojë?”
Dhe përgjigjja më çonte gjithmonë në të njëjtin vend: përulësinë/modestinë.
Ishin pikërisht dështimet që hodhën themelet e kuptimit që kam sot. Të flas nga zemra, e mësova më shumë pikërisht në ato çaste kur ajo ishte thyer.)
F.Bajraj: Bugün bulunduğunuz yere gelmek ne kadar zor oldu?
(Sa ka qenë e vështirë të arritni këtu ku jeni sot?)
H.Mengüç: Zor muydu? Evet… Ama zor olan yol değil, o yolda yalnız yürümekti.
Zor olan, herkes dışarıya koşarken senin içine yürümen; herkes gürültüdeyken senin sessizliği seçmendi.
Bugün olduğum yer, dışarıdan bakıldığında bir başarı hikâyesi gibi görünebilir. Ama içimde taşıdığım hikâye, daha çok bir arayış… Kendimi bulma, kendimi kaybetme, yeniden bulma… Sayısız kez inandığım şeyler yıkıldı. Çok sevdiğim insanlar vazgeçti. Bazen onlar gitti, bazen ben gitmek zorunda kaldım.
Ama şunu söyleyebilirim: Her zorluk bir öğretiydi. Her yara bir uyanış. Sadece dışımda değil, içimde de dağlar aştım. Ve o dağların zirvesinde başarı değil, tevazu vardı.
Bugün buradaysam, bunun nedeni yetenekten çok, sabırdır. Kalbimi dinlemekten vazgeçmeyişimdir. Çünkü bu yol kolay bir yol değil. Ama kalbinle yürürsen, her diken bir çiçeğe dönüşür.
(A ishte e vështirë? Po… Por, e vështirë nuk ishte vetë rruga, por të ecje vetëm në atë rrugë.
E vështirë ishte të ecje drejt vetes kur të gjithë vraponin jashtë vetes; të zgjidhje heshtjen kur të gjithë përreth bërtisnin.
Vendi ku ndodhem sot mund të duket nga jashtë si një histori suksesi. Por, historia që mbaj brenda vetes është më shumë një kërkim… Një udhëtim për të gjetur veten, për ta humbur, për ta gjetur sërish… Ka pasur pafund gjëra në të cilat besova dhe u shembën. Njerëz që i desha shumë u larguan. Ndonjëherë ikën ata, ndonjëherë u desh të ikja unë.
Por, mund të them me bindje: çdo vështirësi ishte një mësim. Çdo plagë, një zgjim. Nuk kalova vetëm male të jashtme, por edhe ato të brendshme. Dhe në majat e atyre maleve nuk gjeta lavdi, por përulësi.
Nëse sot jam këtu arsyeja nuk është talenti, por durimi. Është fakti që nuk hoqa dorë së dëgjuari zemrën time. Sepse kjo rrugë nuk është e lehtë. Por, nëse ecën me zemër, çdo therë bëhet lule.)
F.Bajraj: Bu dışında başka bir işle de ilgileniyor musunuz, başka bir mesleğiniz var mı?
(A merresh me ndonjë punë tjetër përveç kësaj, a ke ndonjë profesion tjetër?)
H.Mengüç: Ben meslekleri birbirinden keskin çizgilerle ayırmayı hiçbir zaman sevemedim.
Bir insan sadece bir şey midir?
Yalnızca yazar, yalnızca müzisyen, yalnızca konuşmacı?
Ben kendimi hiçbir kalıba koymadım, çünkü ruhumun tek bir adı yoktu.
Evet, yazıyorum. Ama aynı zamanda ney üflüyorum, piyano çalıyorum, elektronik müzik yapıyorum, sahneye çıkıyorum, sohbet ediyorum.
Ve bazen susuyorum… Çünkü sessizlik de bir iştir aslında, en derin öğretmen bazen kelimesizliktir.
Aynı zamanda bir üniversitede ders veriyorum. Ama o bile bana göre bir “meslek” değil. Daha çok bir buluşma: Kalpten kalbe, gönülden gönüle.
İşin özü şu: Ne yaparsam yapayım, içinde aşk olsun istiyorum.
Çünkü ben işi değil, hissi önemsiyorum.
(Asnjëherë nuk më ka pëlqyer t’i ndaj profesionet me vija të forta.
A është një njeri vetëm një gjë?
Vetëm shkrimtar? Vetëm muzikant? Vetëm folës?
Unë kurrë nuk e kam vendosur veten në një kornizë, sepse shpirti im nuk kishte vetëm një emër.
Po, shkruaj. Por, njëkohësisht fryj edhe nejin, luaj piano, krijoj muzikë elektronike, dal në skenë, bisedoj me njerëz.
E ndonjëherë… hesht. Sepse edhe heshtja është një punë në vetvete; mësuesi më i thellë është ndonjëherë mungesa e fjalës.
Ligjëroj në një universitet. Por, as këtë nuk e shoh si një “profesion” në kuptimin klasik. Më shumë e ndjej si një takim: nga zemra në zemër, nga shpirti në shpirt.
E thelbi është ky: Çfarëdo që të bëj, dua që brenda të ketë dashuri.
Sepse për mua nuk ka rëndësi puna vetë, por ndjenja që ajo përcjell.)
F.Bajraj: Belki yakın gelecekte tamamen farklı bir alanda sizi görebilecek miyiz?
(A do të mund t’ju shohim në një fushë krejtësisht të ndryshme në të ardhmen e afërt?)
H.Mengüç: Hayat su gibi…
Bir gün bir bardağa sığarsın, bir gün bir nehre karışırsın.
Ben de hep su gibi olmaya çalıştım; aktım, şekil değiştirdim ama özümü korudum.
Bugün yazıyorum, ney üflüyorum, konuşuyorum… Ama yarını kim bilir?
Çünkü ben kendime bir kariyer planı çizmedim.
Yalnızca niyet ettim: Kalbe dokunmaya, fayda üretmeye, ilham olmaya.
Eğer bu niyet başka bir yola dönüşecekse, yürürüm.
Ve belki de asıl özgürlük, o değişimin kollarına cesaretle teslim olmaktır.
(Jeta është si uji…
Një ditë mund të strehohrsh në një gotë, e një ditë tjetër të derdhesh në një lumë.
Edhe unë gjithnjë jam përpjekur të jem si uji; kam rrjedhur, kam ndryshuar formë, por kam ruajtur thelbin tim.
Sot shkruaj, fryj nejin, flas… Por, kush e di çfarë sjell e nesërmja?
Sepse unë nuk kam vizatuar ndonjë plan karriere për veten.
Thjesht kam vënë një qëllim: të prek zemra, të sjell dobi, të jem frymëzim.
Nëse ky qëllim më çon drejt një rruge tjetër do ta ndjek.
Dhe ndoshta liria e vërtetë është të dorëzohesh me guxim në krahët e atij ndryshimi.)
F.Bajraj: Türkiye’de edebiyatın durumu hakkında ne düşünüyorsunuz?
(Çfarë mendoni për gjendjen e letërsisë në Turqi?)
H.Mengüç: Edebiyat, bana göre sadece kitaplarda yaşamaz.
Bir annenin çocuğuna anlattığı masalda, bir yaşlı amcamızın duaya başlamadan önceki sessizliğinde, bir gencin pencereden dışarı dalıp gitmesinde de yaşar.
Türkiye’de edebiyat ölmedi; ama bazen sesi kısıldı, bazen yorgun düştü. Çünkü hız çağındayız… Düşünmeden konuşan, okumadan yorum yapan, hissetmeden yaşayan bir çağ. Ama buna rağmen hâlâ kitap kokusuna sarılan insanlar var. Hâlâ bir cümlede kendi kalbini bulanlar, bir şiirin içinde kendini kaybedenler var.
Ben umutluyum.
Çünkü edebiyatı sadece “elit” bir alan olarak gören anlayışın yerini, kalpten kalbe yazılan satırlar almaya başladı. İnsanlar artık “kusursuz cümle” değil, “gerçek duygu” arıyor.
Ve Türkiye’de kalemiyle iyileştiren, sesiyle sarıp sarmalayan, anlatısıyla yol gösteren çok değerli kalemler var. Onlar sayesinde edebiyat yeniden bir şifaya dönüşüyor.
(Letërsia sipas meje nuk jeton vetëm brenda librave.
Ajo jeton edhe në një përrallë që një nënë i tregon fëmijës së saj, në heshtjen e një plaku para se të fillojë lutjen, në shikimin e një të riu që humbet në mendime teksa sheh përtej dritares.
Në Turqi letërsia nuk ka vdekur; por ndonjëherë zëri i është zbehur, ndonjëherë është lodhur. Sepse jetojmë në një epokë shpejtësie… Një kohë ku flitet pa menduar, komentohet pa lexuar, jetohet pa ndier. E megjithatë ende ka njerëz që përqafojnë aromën e librit. Ende ka zemra që e gjejnë veten në një fjali, njerëz që humbin veten në një poezi.
Unë kam shpresë.
Sepse po zë vend një qasje e re, ku letërsia nuk shihet më si një fushë vetëm për “elitën”, por si një shkrim nga zemra në zemër. Sot, njerëzit nuk kërkojnë më fjali të përsosura, por ndjenja të vërteta.
Dhe në Turqi ka shumë autorë të vyer që shërojnë me penën e tyre, përqafojnë me zërin e tyre, ndriçojnë rrugën me tregimet e tyre. Falë tyre letërsia po kthehet sërish në një formë shërimi.)
F.Bajraj: Kısa vadede gerçekleştirmeyi düşündüğünüz planlarınız neler?
(Cilat janë planet tuaja që mendoni t’i realizoni në një të ardhme të afërt?)
H.Mengüç: Kısa vadede en büyük niyetim, kelimelerimin daha fazla kalbe ulaşması…
Kitaplarım şu ana kadar 15 farklı dile çevrildi ve yeni çeviriler yolda. Çünkü her dil, başka bir coğrafyada yankılanan bir dua gibi… İnsanları birbirine kalpten bağlayan görünmez köprüler kuruyoruz kelimelerle.
Müziği ise sadece duymak için değil, hissetmek ve iyileşmek için kullanmak istiyorum.
Neyle başlayan bu yolculuk, şimdi elektronik altyapılarla, sözlü anlatımlarla birleşiyor. Müzik içinde yapılan konuşmalarla, insanların iç sesine dokunmak, onları hayatın içindeki küçük aydınlanmalara taşımak istiyorum.
Ve en çok önemsediğim alanlardan biri: Gençler.
Çünkü gençler sadece yarının öğretmenleri değil, bugünün umutları.
25 yaşına kadar olan gençler için ücretsiz online eğitimler düzenliyoruz. Amacım onlara sadece bilgi vermek değil; aynı zamanda içlerindeki potansiyeli hatırlatmak, kalplerindeki sesi daha net duymalarına yardımcı olmak.
Her planımın temelinde şu var: Daha çok insana ulaşmak değil, daha çok kalbe dokunmak.
(Qëllimi im më i madh në afat të shkurtër është që fjalët e mia të prekin edhe më shumë zemra.
Deri më tan, librat e mi janë përkthyer në 15 gjuhë të ndryshme dhe përkthime të reja janë në rrugë e sipër. Sepse çdo gjuhë është si një lutje që kumbon në një vend tjetër… Me anë të fjalëve ne ndërtojmë ura të padukshme që lidhin njerëzit nga zemra në zemër.
Sa i përket muzikës dua ta përdor jo thjesht për ta dëgjuar, por për ta ndjerë dhe për t’u shëruar nëpërmjet saj.
Ky udhëtim që nisi me nejin, tashmë po ndërthuret me bazamente elektronike dhe rrëfime të rrëfyera. Përmes fjalëve që gërshetohen me muzikën, dëshiroj të prek zërin e brendshëm të njerëzve, t’i çoj drejt dritave të vogla që ndriçojnë jetën.
Dhe një nga gjërat që e çmoj më shumë janë: të rinjtë.
Sepse të rinjtë nuk janë vetëm mësuesit e së nesërmes, por edhe shpresa e sotme.
Për të rinjtë deri në moshën 25 vjeç, po organizojmë trajnime online falas. Qëllimi im nuk është vetëm të ndaj dije, por t’u rikujtoj potencialin që mbajnë brenda vetes dhe t’i ndihmoj të dëgjojnë më qartë zërin e zemrës së tyre.
Në themel të çdo plani që kam nuk qëndron dëshira për të arritur më shumë njerëz por, për të prekur më shumë zemra.)
F.Bajraj: On yıl sonra Türkiye’yi edebiyat alanlarında nasıl görüyorsunuz?
(Si e shihni Turqinë në fushën e letërsisë pas dhjetë vitesh?)
H.Mengüç: Edebiyat bir tohum gibidir. Bugün ektiğimiz kelimeler, yarın bir çocuğun hayalini yeşertir.
Ve ben o hayallere güveniyorum.
On yıl sonra Türkiye’de edebiyatın daha çok kalbe, daha çok ruha dokunan bir yerden yükseleceğine inanıyorum.
Çünkü insanlar yavaş yavaş gerçeğe, sadeliğe, içtenliğe özlem duyuyor.
Gösterişli cümlelerden değil, derinlikli anlamlardan etkileniyor.
Kusursuz olmak zorunda değiliz, ama gerçek ve samimi olalım.
(Letërsia është si një farë. Fjalët që mbjellim sot, nesër do të gjallërojnë ëndrrat e një fëmije.
Dhe unë u besoj atyre ëndrrave.
Besoj se pas dhjetë vitesh letërsia në Turqi do të ngrihet nga një vend që prek më shumë zemrat, më shumë shpirtrat.
Sepse njerëzit dalëngadalë po ndjejnë mall për të vërtetën, për thjeshtësinë, për sinqeritetin.
Nuk preken më nga fjalitë madhështore, por nga kuptimet me thellësi.
Nuk është e domosdoshme të jemi të përsosur mjafton të jemi të vërtetë dhe të sinqertë.)
