Intervistë me poetin e njohur turk: Ramazan Sağdıç
Intervistoi: Fatijona Bajraj
F.Bajraj: Si e fillluat karrierën tuaj dhe kur keni filluar të merreni mw letërsinë në veçanti?
(Kariyerinize nasıl başladınız, özellikle edebiyatla ne zaman ilgilenmeye başladınız?)
R.Sağdıç: Öncelikle Merhaba,
Şiirle ilk tanışmam, Merhum büyük usta Cemal Safi’nin şiirlerini okumakla başladı. Şiir yazma serüvenim okul sıralarında masal kitaplarının sayfa aralarına küçük küçük not yazmakla başladı. Aslında ilk yazdıklarım, şiirden daha çok şiir denemeleri tarzında, kendimi ifade etmeye çalıştığım, küçük notlar şeklindeydi. Bir köy okulunda okuduğum için okulun imkanları çok kısıtlı olması sebebiyle öğretmenimiz verdiği ödevleri zamanında yapan öğrencilere hikâye kitapları verir ve kitabı aynı öğrenciler arasında değiş tokuş yaparak herkesin kitapları okumasını sağlardı. Benim de o yaşlarda duygularımı ifade etmeye çalıştığım bir kız arkadaşım vardı, öyle ki ‘’AŞK BİLMECESİ’’ şiirimin bazı dizelerinde bu duruma atıfta bulunmuş ve şu dizeleri yazmıştım:
Gözlerinde başlar vur harekâtı,
Her sabah karşıma gelişin yeter.
Çıkar kalbimden bir ömür zekâtı,
Yanımda bir gece kalışın yeter.
Hislerim giyse de çelik yeleği,
Yine vurulmaktır senden dileği,
Hiç zahmet etmesin ölüm meleği,
Yüzüme bir kere gülüşün yeter.
Okulun son dönemlerine doğru öğretmenimizin hikâye kitabı vermek için seçtiği öğrenciler içerisinde ikimiz de vardık. Öğretmenimiz hikâye kitabını dağıttıktan sonra o kitabın dönüp dolaşıp kız arkadaşıma geleceğini düşünerek, ona olan duygularımı anlasın diye her sayfasına kısa şiir tarzında notlar yazıyordum ve bu sebeple de şiirle yolculuğum başlamış oldu. Yaşım ilerledikçe de o notları birleştirerek şiir yazmaya başladım diyebilirim. Aslında Şair-Yazar Ömer Çavdar’ın da dediği gibi ‘’Aslında şair değildim, belki bir gün sen okursun diye yazdım.’’ sözü tam da bu durumu özetleyen bir şiir yazmaya başlama hikayesidir.
(Takimi im i parë me poezinë filloi me leximin e poezive të mjeshtrit të madh të ndjerë Cemal Safi. Aventura ime e shkrimit të poezisë filloi me shkrimin e shënimeve të vogla midis faqeve të librave me përralla gjatë ditëve të shkollës. Në fakt, shkrimet e mia të para ishin më shumë si përpjekje poezie sesa poezi, shënime të vogla ku përpiqesha të shprehesha. Meqenëse studioja në një shkollë fshati dhe shkolla kishte burime shumë të kufizuara, mësuesi ynë u jepte libra me përralla nxënësve që bënin detyrat e shtëpisë në kohë dhe i shkëmbente librat midis të njëjtëve nxënës në mënyrë që të gjithë të mund t’i lexonin librat. Kisha edhe një të dashur në atë moshë, së cilës përpiqesha t’i shprehja ndjenjat e mia, aq sa iu referova kësaj situate në disa vargje të poezisë sime “Enigma e Dashurisë” dhe shkrova vargjet e mëposhtme:
Në sytë e mi fillon goditja e dashurisë
Më mjafton ardhja jote çdo mëngjes përballë
Nga zemra më del zeqati i një jete të tërë
Më mjafton qëndrimi yt i një nate pranë
Edhe nëse ndjenjat e mia veshin jelek çeliku
Përsëri dëshrioj të goditem nga ti
Mos të lodhet aspak engjëlli i vdekjes
Më mjafton që fytyrës sime t’i buzëqeshësh ti
Drejt fundit të vitit shkollor, të dy ishim ndër nxënësit që mësuesja jonë zgjodhi t’u jepte nga një libër me përralla. Pasi mësuesja jonë e shpërndau librin me përralla, mendova se libri përfundimisht do t’i kthehej të dashurës sime, në mënyrë që ajo të kuptonte ndjenjat e mia për të, dhe kështu filloi udhëtimi im me poezinë. Ndërsa u rrita, mund të them se fillova të shkruaja poezi duke i kombinuar ato shënime. Në fakt, siç tha Poeti-Shkrimtari Ömer Çavdar, “Unë në fakt nuk isha poet, shkruaja sepse ndoshta një ditë do ta lexosh.” është një histori se si fillova të shkruaja poezi që përmbledh këtë situatë.)
F.Bajraj: Pse pikërisht poezia?
(Neden tam olarak şiir?)
R.Sağdıç: Dünyadaki bütün güzel şeyleri tarif ederken hep ”ŞİİR GİBİ” deyimini kullanırız. Şiir gibi konuştu, Şiir gibi gözleri var, Şiir gibi resim çizdi vs. Bana göre de dünyadaki en güzel duygu aşktır ve aşkta şiirle ifade edilmelidir. Ben de bir Aşk Şairi olarak aşkı şiirle anlatmayı tercih ettim.
(Ne gjithmonë përdorim shprehjen “SI POEZI” për të përshkruar të gjitha gjërat e bukura në botë. Ajo fliste si një poezi, Ajo kishte sy si një poezi, Ajo vizatonte figura si një poezi, etj. Sipas mendimit tim ndjenja më e bukur në botë është dashuria, dhe dashuria duhet të shprehet përmes poezisë. Si Poet i Dashurisë, unë preferoja ta përshkruaja dashurinë përmes poezisë.)
F.Bajraj: A mendoni se keni arritur kulmin e karrierës suaj?
(Kariyerinizin zirvesine ulaştığınızı düşünüyor musunuz?)
R.Sağdıç: Kesinlikle hayır. Oldum derseniz çürümeye başlarsınız.
Hiçbir zaman böyle bir hisse kapılmadım kapılmam da.
Şaire sormuşlar en güzel şiiriniz hangisidir diye
-Henüz yazmadığım şiir, demiş.
Bir şair kendisini zirvede görürse artık onun söyleyecek bir sözü kalmamış demektir.
Tarihte şiirin ilk ortaya çıktığı dönemden bu yana yani M.Ö 4000-3000 yıllarından bu yana yazılmış olan belki de milyarlarca şiir vardır. Şiirlerin çoğunluğu aşk şiirleridir. Eğer siz kendinizi zirvede görürseniz yazılmış olan bu kadar şiirden ve şairden kendinizi üstün görüyorsunuz demektir. Zirvede olmak demek bir şey hakkında söylenecek son sözü söylemiş olmak demektir. Eğer Aşk bir deniz ise şimdiye kadar yazılmış şiirler denizden bir kaşık su almaya benzer. Ama eğer manevi anlamda zirveyi soruyorsanız aşkı yaşamak, aşkı yazmak tam anlamıyla zirvede olmak demektir. Bizim inancımıza göre en büyük aşk Allah aşkıdır. Allah aşkına tam anlamıyla ulaşmış olan kişi artık zirveyi görmüş demektir. Şahsımı bu yolda yürüyen bir yolcu olarak görüyorum. Zirveye ulaşmak en büyük gayem…
(Absolutisht jo. Nëse thua se po, do të fillosh të kalbesh. Nuk kam pasur kurrë një ndjesi të tillë dhe nuk do ta kem kurrë. E pyetën poetin se cila është poema juaj më e bukur
– Një poezi që nuk e kam shkruar ende, tha ai.
Nëse një poet e sheh veten në majë, kjo do të thotë se nuk ka më asgjë për të thënë.
Ndoshta janë shkruar miliarda poema që nga periudha e parë e poezisë në histori, domethënë që nga viti 4000-3000 para Krishtit. Shumica e poemave janë poema dashurie. Nëse e shihni veten në majë, do të thotë që e shihni veten si superior ndaj të gjitha poemave dhe poetëve që janë shkruar. Të jesh në majë do të thotë të kesh thënë fjalën e fundit për diçka. Nëse Dashuria është një det, poemat e shkruara deri më tani janë si të marrësh një lugë ujë nga deti. Por nëse pyet për majën në një kuptim shpirtëror, të jetosh dashurinë dhe të shkruash dashuri do të thotë të jesh në majë. Sipas besimit tonë, dashuria më e madhe është dashuria e Zotit. Një person që e ka arritur plotësisht dashurinë e Zotit tani e ka parë majën. Unë e shoh veten si një udhëtar që ecën në këtë rrugë. Arritja e majës është qëllimi më i madh…)
F.Bajraj: A ju kujtohet ndonjë rast kur keni dështuar në këtë fushë?
(Bu alanda başarısız olduğunuz bir zamanı hatırlıyor musunuz?)
R.Sağdıç: Hayatımın her saniyesinde neredeyse şiirle meşgulüm diyebilirim. Bazı zamanlar oluyor ki özellikle bir şiirimi bitirdikten sonra her zaman acaba bu benim son şiirim artık bir daha şiir yazamayacak mıyım diye hep bir endişe içinde olurum. Özellikle yeni şiir yazma süresi uzayan zamanlarda kendimi çok başarısız çok güçsüz hissettiğim anlarda olur. Şiirlerimin sonunu getiremediğim bazı zamanlar da kendimi çok başarısız hissettiğim dönemlerdir diyebilirim.
(Mund të them se jam pothuajse e zënë me poezi çdo sekondë të jetës sime. Ka raste kur, veçanërisht pasi mbaroj një poezi, gjithmonë shqetësohem se kjo do të jetë poezia ime e fundit dhe nuk do të jem kurrë në gjendje të shkruaj një poezi tjetër. Sidomos kur koha për të shkruar poezi të reja është e gjatë, ka raste kur ndihem shumë e pasuksesshme dhe e dobët. Mund të them se ka raste kur nuk mund t’i mbaroj poezitë e mia, dhe këto janë raste kur ndihem shumë e pasuksesshme.)
F.Bajraj: Sa e vështirë dhe sfiduese mendonit se ishte të arrinit aty ku jeni sot?
(Bugün olduğunuz noktaya gelmenin ne kadar zor ve zorlu olduğunu düşündünüz?)
R.Sağdıç: Benim aslında tek yapmak istediğim şiir yazmaktı. Ama belli bir noktadan sonra şiirleri okuyucu ile buluşturmanız gerektiğini hissediyorsunuz. Zira sahnede şarkı söyleyen her sanatçı alkışlanmak ister. Komedi yapan bir tiyatrocu seyircinin güldüğünü duymak ister, illizyon gösterisi yapan her sihirbaz izleyicinin şaşırdığını görmek ister. Benim de yazmış olduğum şiirlerde ne kadar başarılı olduğumu görmem için yani hissettiklerimi yazıya döktüğümde bunu ne denli başarabildiğimi görmem için şiirlerimi okuyucu ile buluşturmak gerekti. Bu noktada yaşadığım coğrafya ve asosyal yaşantımdan dolayı bu durum ile çok mücadele ettim çok çabaladım diyebilirim.
(E tëra çfarë doja vërtet të bëja ishte të shkruaja poezi. Por pas një pike të caktuar, ndihesh sikur duhet t’i bashkosh poezitë me lexuesin. Sepse çdo artist që këndon në skenë dëshiron të duartrokitet. Një komedian dëshiron të dëgjojë publikun të qeshë, çdo magjistar që krijon një iluzion dëshiron të shohë publikun të befasohet. Që të shihja sa i suksesshëm jam në poezitë që shkruaj, me fjalë të tjera, për të parë sa i suksesshëm jam kur i shpreh ndjenjat e mia në shkrim, më duhej t’i bashkoja poezitë e mia me lexuesin. Në këtë pikë, mund të them se kam luftuar dhe jam përpjekur shumë me këtë situatë për shkak të gjeografisë ku jetoj dhe stilit tim të jetesës antisociale.)
F.Bajraj: A merreni me ndonjë punë tjetër përveç kësaj, a ke ndonjë profesion tjetër?)
(Bunun dışında başka bir işle de ilgileniyor musunuz, başka bir mesleğiniz var mı?)
R.Sağdıç: Bunu ilk söylediğimde insanlar hep şaşırmıştır, ama ben aslında bir Mali Müşavirim. 10 yıla yakındır da bu mesleği yapıyorum. Şiir yazmayı hiç bir zaman iş, hobi, meslek veya boş vaktimi değerlendiğim bir uğraş olarak görmedim. Şiir benim hayatım, aldığım nefesim. İnsanlar için su ne ise benim için de şiir odur. Evimin rızkını Mali Müşavirlikten gönlümün rızkını da şiirden kazanıyorum.
(Njerëzit gjithmonë habiten kur e them këtë për herë të parë, por në fakt unë jam Këshilltar Financiar. E kam bërë këtë punë për gati 10 vjet. Nuk e kam parë kurrë shkrimin e poezisë si një punë, hobi, profesion apo diçka që bëj për të kaluar kohën time të lirë. Poezia është jeta ime, fryma që marr. Poezia është për mua ajo që është uji për njerëzit. Unë fitoj jetesën nga Këshillimi Financiar dhe zemra ime jeton nga poezia.)
F.Bajraj: A mund të shohim në një fushë krejtësisht të ndryshme në të ardhmen e afërt?
(Yakın gelecekte tamamen farklı bir alanda sizi görebilecek miyiz?)
R.Sağdıç: Zaman neyi gösterir bilemeyiz.
Eğer o alanın içinde şiir varsa neden olmasın. Şiirin olduğu her ortamda her alanda var olmak, bulunmak isterim.
(Nuk e dimë çfarë do të tregojë koha.
Nëse ka poezi në atë fushë, pse jo? Do të doja të isha i pranishëm në çdo mjedis dhe fushë ku ka poezi.)
F.Bajraj: Çfarë mendoni për situatën e letërsisë në Turqi?
(Türkiye’de edebiyatın durumu hakkında ne düşünüyorsunuz?)
R.Sağdıç: Edebiyatı genel anlamda değerlendirecek olursak bu alanda ilgilenen genç yazarların ilgisi oldukça azımsanmayacak derecede. Özellikle genç yazarlar ve şairler dijital ortamda kendilerine çokça yer bulabiliyor. Ama anlam ve derinlik açısından gün geçtikçe bu derinliğin kaybolduğunu, daha sığ düşünceler ve duygular ile edebi eserlerin yazıldığını görmek de mümkün.
(Nëse e vlerësojmë letërsinë në përgjithësi, interesi i shkrimtarëve të rinj të interesuar në këtë fushë është mjaft i konsiderueshëm. Shkrimtarët dhe poetët e rinj në veçanti mund të gjejnë një vend për veten e tyre në mjedisin dixhital. Megjithatë, është gjithashtu e mundur të shihet se kjo thellësi në aspektin e kuptimit dhe thellësisë humbet dita-ditës, dhe veprat letrare shkruhen me mendime dhe emocione më të cekëta.)
F.Bajraj: Cilat janë planet tuaja që do t’i realizoni së shpejti?
(Kısa vadede gerçekleştirmeyi düşündüğünüz planlarınız neler?)
R.Sağdıç: Öncelikli olarak şuan üzerinde yoğun bir şekilde çalıştığım şiir kitabımın hazırlığı var. Daha sonra sosyal medyada paylaşacağımız bir çok proje ve programların ön hazırlığını tamamladık. Uzun zamandır yapmayı planladığım daha önce hiç yapılmamış olan Youtube kanalımız için yepyeni bir formatımızı stüdyo çekim aşamasına kadar getirdik, en kısa sürede çekimlerini tamamlayıp takipçilerimiz ile paylaşmış olacağız.
(Fillimisht është përgatitja e librit tim me poezi, për të cilin po punoj intensivisht aktualisht. Pastaj, kemi përfunduar përgatitjet paraprake për shumë projekte dhe programe që do t’i ndajmë në rrjetet sociale. Kemi sjellë një format krejt të ri për kanalin tonë në Youtube, të cilin e kam planifikuar prej kohësh dhe nuk është bërë kurrë më parë, në fazën e xhirimeve në studio, do t’i përfundojmë xhirimet sa më shpejt të jetë e mundur dhe do ta ndajmë me ndjekësit tanë.)
F.Bajraj: Si e shihni Turqinë në fushën e letërsisë pas dhjetë vitesh?
(On yıl sonra Türkiye’yi edebiyat alanlarında nasıl görüyorsunuz.)
R.Sağdıç: Bununla ilgili çok olumlu şeyler düşündüğüm söylenemez. Okuma alışkanlığımız git gide azalıyor. Günümüzde artık her şeyi 7-10 saniyelik videolara sıkıştırmış durumdayız. Kitap alıp okumaktan ziyade özetini bulmaya, şiir yazmaktan ziyade hazır olanı uyarlamaya çalışıyoruz. Öyle zaman gelecek ki artık romanları, hikayeleri ve şiirleri dahi yapay zekaya yazdıracağız. Yapay zekanın günden güne yaygınlaştığı bir ortamda bir aşk şairi olarak üzülerek söylüyorum ki artık ”YAPAY SEVDA” ların yaşandığı bir dünyaya doğru yol almış gidiyoruz…
Nazik davetiniz ve bu röportaj fırsatı için teşekkür ederim. Yayın hayatınızda başarılar dilerim.
(Nuk mund të them se kam mendime shumë pozitive për këtë. Zakonet tona të leximit po pakësohen gradualisht. Në ditët e sotme, i kemi futur të gjitha në video 7-10 sekondëshe. Në vend që të blejmë një libër dhe ta lexojmë, përpiqemi të gjejmë përmbledhjen e tij, në vend që të shkruajmë një poezi, përpiqemi të përshtasim një të gatshme. Do të vijë një kohë kur inteligjenca artificiale do të shkruajë madje edhe romane, tregime dhe poema. Si poet dashurie në një mjedis ku inteligjenca artificiale po përhapet gjithnjë e më shumë, me trishtim them se tani po shkojmë drejt një bote ku përjetohen “DASHURITË ARTIFICIALE”…
Faleminderit për ftesën tuaj të mirë dhe për këtë mundësi interviste. Ju uroj suksese në karrierën tuaj në transmetim-botimit.)
