Intervistë me autorin: Halil Matoshi
Intervistoi për Gazetën Frymëzimi: Ferdane F. Sahiti
Halil Matoshi (1961) është poet, eseist, tregimtar, gazetar dhe publicist. Merret edhe me pikturë dhe studime filozofike e letrare. Ka diplomua në Fakultetin Filozofik, Departamenti i Filozofisë dhe Sociologjisë në Universitetin e Prishtinës. Ka një master në gazetari. Matoshi ka punar gazetar, redaktor dhe kryeredaktor i revistave dhe gazetave “Bota e re”, “Zëri i rinisë”, “Zëri”, “Syri i tretë”, “Republika”, “Sheshi”, “Lajm”, “Gazeta Express”, “Focus”, “Koha Ditore”. Ka shkru për “Mladina”, (Ljubljana) dhe Agjencinë austriake të lajmeve APA. Është autor i librave: “Udhëtim nëpër ëndërr të keqe” (1994), “Lajmësi memec” (1996), “Udhëtim nëpër zgjëndërr të keqe”, (2000), “Hija e Krishtit” (2004), “Katedrale prej letre” (2012), “N’zanafillë” (2013); “Gdhendje drite”, (2021); “The Lil’s poem” (2023); Poezi të tij janë përkthyer në gjermanisht, spanjisht, sllovenisht, serbisht e kroatisht, turqisht, rumanisht, greqisht, anglisht.
F.Sahiti: Na folni pak për fillet e karrierës suaj, kur keni filluar të merreni pikërisht me letërsi?
H.Mahoshi: Kam shkru që në shkollë fillore, do aso vargje si hartime; në të mesmen thuejse e lash krejt letërsinë, porse gjatë studimeve në filozofi m’âsht ringjallun dëshira me shkru. Atëherë, gazetar në gazetën studentore “Bota e re” botova librin e parë poetik “Frymë varresh në dallgore” (1988) me recensentë Brahim Rugova, Agim Deva e Milazim Krasniqi. Ishte nji libër me poezi t’gulçimeve rinore, tue u fshehun mas metaforave e tue u veçu nga poezia romantike e kombëtariste e kohës. Ky libër u vlerësu nga studjuesi Besim Rexhaj si i vetmi që i përmbahet “konceptit libër” (!?) dhe si “poezi e vërtetë” nga poeti Jakup Ceraja. Pak kush é kuptonte njat mënyrë t’bâmunit poezi. Jashtë traditës. Jokonvencional për kohën. Ishte libër me gjashtë libra brenda (gjashtë ditët e krijimit të rruzullimit!); Ramadan Musliu, njâni Nga kritikët ma t’vyeshëm të kohës, botoi në gazetën “Rilindja” nji vështrim kritik tue lavdue librin, por për habi këtë vështrim nuk e përfshiu në librin é tij me kritikë. Përfshiu disa jopoetë, ose mediokritete, por jo shkrimin për librin tèm. Kisha përdor leksik Gegë, kur standardit ‘72 Ishte libër i shéjt n’Kosovë!??? Nashta isha para kohe, Ku me ditë!
I ndikuem nga ndonji qasje ideologjike e autorit apo nga smira që manifestojshin disa nga miqtë e tij, këtë s’muj me e ditë. E Dani e mori të vërtetën në botën e amshueshme!?
F.Sahiti: Pse bash poezia?
H.Matoshi: Poezia për mu âsht krijim i nji kozmosi të ri, t’pa njohtun, nji botë në të cilen ti je i pari njeri që flet, e nji udhë të cilës ti i bjen maspari.Nëse nuk âsht kjo, ti sapo ke bâ nji deklaratë politike ose nji hartim shkollor, ke thânë diçka me fjalë t’zgjedhuna po pa peshë, pa rândesë, pa palcë…
F.Sahiti: A mendoni që e keni arritur kulmin e karrierës suaj?
H.Matoshi: Librin poetik “The Lil’s poem” (që fitoi çmimin kombëtar “Ali Podrimja”, 2023) miqtë m’thonë se é kam ma t’mirin (nuk besoj!?) derisa studjuesi i letrave Agron Y. Gashi mendon se “Hija e Krishtit” (2004) âsht ma i miri libër jèmi, kurse dramaturgu Jeton Neziraj e renditë nalt “Gdhendje drite”!? Pa e nënvleftësu “N’zanafillë”, menoj se akëcili autor gjithmonë âsht tue kërku atë magjikën e librit ma t’mirë!? Unë jam në udhë.
F.Sahiti: A kujtoni ndonjë kohë kur mendoni se keni dështuar në këtë fushë?
H.Matoshi: Jeta sjell edhe dështime por shkrimtari nuk bjen, ose siç thojke Mohamed Ali, kampioni i vërtetë çohet edhe kur nuk munet mâ!? Unë ngritëm mas çdo ramje, aq sa é kam përjetu kampin serbian të përqendrimit dhe jam dalë nga humnera përmbi pasionet nacionaliste dhe fashiste, të cilat thjesht i nënçmoj si pasione estetikisht të ulta. Nacionalizmi âsht me pak fjalë qyrrat e nji ideologjie, shahti që shpërthen, që me t’mledhë fuqi spërkat botën me fashizëm!
F.Sahiti: Sa e keni pas të vështirë dhe sfiduese të jeni këtu ku jeni sot?
H.Matoshi: Konsistenca, puna pa u nalë dhe irritimi me të pështirosunen, si kategori estetikisht e pragut t’poshtëm (e ulta estetike dhe etike) m’ka nimue mos me lakmu me u shndrru në turmë. Me thirrë për vrasjën e tjetrit, nga urrejtja ose pasionet e ulta!
F.Sahiti: Me çka mirreni jashtë kësaj, keni ndonjë profesion tjetër?
H.Matoshi: Jam gazetar i vjetër me profesion (opinionist), por jashtë ksaj, pikturoj dhe sodis prarimin e diellit!
F.Sahiti: A do të ju shohim mbase në një të ardhme të afërt në ndonjë fushë krejtësisht tjetër?
H.Matoshi: Kam dashtë mas fillores me u bâ pilot i avionëve të luftës!!! Mas të mesmes regjisor filmi. Dikur jam zhytë fell n’gazetari. Kam shku me pasion n’peshkim me Daut Duriçin dhe kam bâ shumë gjâna, veç pilot avionësh s’ka me m’pa kush, naltësinë (acrofobia) e kam si ankth prandej e synoj pushtimin e naltsinavet (Majë) përmes shkrimit!
F.Sahiti: Çfarë komenti keni lidhur me gjendjen e letërsisë në përgjithësi në Kosovë?
H.Matoshi: Ajo ma e mira ka tendencë me ndryshu. Me e ndërpre nji traditë kombëtariste tue anu kah universalja postmoderne që âsht individualizëm!
F.Sahiti: Planet e juaja që do t’i realizoni së shpejti?
H.Matoshi: Prirem kundër sistemeve, planeve. I dorëzohem spontanes, magjikes. Natyrës së gjânave.
F.Sahiti: Si e shihni Kosovën pas 10 vitesh në fushën e letërsisë?
H.Matoshi: S’kam asnji ide për këtë. Studimet e letërsisë janë apatike, nuk ka guxim askush me bâ kritikë “vrasëse”, ata pak studjues sistematik ende merren më shumë me rilindasët dhe klasikët si Mekuli, Mehmeti e Bokshi, Shkreli e Podrimja, si Musliu e Ramadani, Pashku e Hamiti, si Rugova e Kraja, pa u shku ndërmend, se në gamën e tematikave dhe universalitetit të poezisë, liberalizimit dhe shkrimit estetik përgjithësisht na, Xhevdet Bajraj e Veton Surroi, Blerim Shala e unë, Migjen Kelmendi e Azem Deliu, Arben Idrizi e Astrit Salihu, Blerina Rogova-Gaxha e Adil Olluri, Donika Dabishevci e Nerimane Kamberi, Ag Apolloni e Afrim Demiri, Naime Beqiraj, Shpëtim Selmani, Jeton Neziraj, Blerim Latifi e Dritan Dragusha, tashmâ janë klasikë në Kosovë, sëkëndejmi na, korja e dytë, jemi ma nalt! Por doktrina ideologjikisht nacionaliste nuk na pranon në ligjërimet zyrtare, shkollore/universitare. Ka frikë sepse âsht nji rrugë e re, krejt e re!
